Twijfel over vaccinaties voor je kind betekent niet dat je 'wappie' bent

Ten Kate raakte geïnteresseerd toen ze merkte dat vaccinatiescepsis niet alleen voorkomt onder groepen die vaak in beeld komen bij beleidsmakers, zoals praktisch geschoolden. "Er waren anekdotische signalen dat juist theoretisch opgeleide ouders soms twijfelden over vaccineren. Dat ging tegen veel bestaand onderzoek in. Vanuit die verwondering ben ik gaan kijken: wat speelt hier eigenlijk?" Voor haar onderzoek sprak ze met tal van ouders. Dat leverde soms verrassende ervaringen op. "Ik merkte van tevoren wel terughoudendheid. Mensen vroegen zich af wat mijn bedoeling was. Maar de gesprekken die ik uiteindelijk had, waren eigenlijk altijd heel vriendelijk en open. Mensen wilden hun verhaal graag delen."

Die gesprekken bleken regelmatig emotioneel. Twijfel over vaccinaties ging vaak samen met persoonlijke ervaringen, zoals een medische complicatie en angst voor mogelijke bijwerkingen. Eén ouder vertelde bijvoorbeeld hoe haar kind een heftige allergische reactie kreeg na een prik, wat haar vertrouwen diep had geraakt. Vaccinatiescepsis leidde regelmatig tot stigmatisering. Sommige ouders vertelden dat hun kinderen op school werden gepest omdat hun ouders anders met vaccinaties omgingen en 'wappies' genoemd werden.

Twee perspectieven op twijfel

In de interviews zag Ten Kate twee duidelijke perspectieven terug. Het eerste is natuurgericht. Ouders in deze groep vertrouwen sterk op intuïtie en een beeld van gezondheid als iets natuurlijks. "Ze zeggen bijvoorbeeld: ik voel dat vaccineren niet goed is, of ik volg mijn onderbuik. Ze maken een onderscheid tussen wat zij als natuurlijk en onnatuurlijk zien. Vaccinaties vallen vaak in die tweede categorie."

Dat betekent niet automatisch dat zij vaccinaties volledig afwijzen. Sommige ouders kiezen bewust voor bepaalde prikken wel en andere niet, bijvoorbeeld omdat ze sommige ziekten zoals de mazelen zien als onderdeel van de ‘natuurlijke ontwikkeling’ van een kind. Het tweede perspectief is juist sterk wetenschapsgericht. Deze ouders zoeken actief naar studies, raadplegen artsen in hun netwerk en proberen bewijs te verzamelen. "Ze benadrukten: ik vertrouw juist in de wetenschap en wil weten of informatie uit betrouwbare bronnen komt. Ze gingen eigenlijk zelf op de stoel van de onderzoeker zitten."

Dat leidt soms tot twijfel, juist omdat wetenschap zelden absolute zekerheid biedt. "Ze willen honderd procent zeker weten dat hun kind niets overhoudt aan een vaccinatie. Maar dat is bijna nooit te garanderen. Daar wringt het." Volgens de onderzoeker komen beide perspectieven voort uit een 'individualistische epistemologie': ouders zien het als hun verantwoordelijkheid om zelf te bepalen wat waar is. Advies van artsen of instanties wordt meegewogen, maar niet vanzelfsprekend gevolgd.

Breder dan vaccinaties

Volgens Ten Kate laten de bevindingen iets zien dat verder gaat dan vaccinaties alleen. Twijfel ontstaat niet noodzakelijkerwijs uit een gebrek aan kennis, maar uit een manier van denken waarin mensen zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun keuzes en informatie actief afwegen. "Je ziet dat ouders sterk worden aangemoedigd om zelf regie te nemen en zelf te beoordelen wat goed is voor hun kind. Het is heel normaal geworden om informatie op te zoeken, te vergelijken en niet alles zomaar aan te nemen. Dat verklaart ook waarom sommige keuzes, die van buitenaf misschien vreemd lijken, voor ouders zelf heel logisch voelen."