Waarom oplichting door nepagenten werkt, volgens Sophie van der Zee

Het aantal incidenten met nepagenten blijft stijgen. Tot nu toe heeft de Nederlandse politie dit jaar 14.000 gevallen geteld. Criminelen doen zich voor als agenten, bellen ouderen met een verhaal over inbrekers in de buurt en nemen vervolgens hun geld en waardevolle spullen mee. Volgens Sophie van der Zee, universitair hoofddocent en leugenexpert aan Erasmus School of Economics, werken deze vormen van oplichting zo goed omdat je simpelweg niet kunt zien of iemand de waarheid vertelt. 

Wat maakt iemand een goede leugenaar? 

Presentator Roos Abelman opent het onderwerp in het NPO Radio 1-programma Spraakmakers door te benadrukken dat er nog te weinig wordt gedaan tegen nepagenten en ter bescherming van ouderen. ‘Je kunt niet zien of iemand niet de waarheid vertelt, en daarom werken dit soort oplichtingspraktijken zo goed,’ legt Van der Zee uit. 

Abelman vraagt haar wat iemand tot een goede leugenaar maakt. ‘Charismatische mensen die een goed verhaal kunnen vertellen, worden sneller geloofd,’ begint ze. Daarnaast hangt betrouwbaar overkomen samen met ‘gelaatstrekken en de kleding die iemand draagt. In dit geval kleden mensen zich in uniform.’ Zelfs aantrekkelijkheid bepaalt mede hoe betrouwbaar iemand wordt gevonden. 

Van der Zee gaat ook in op het belang van altijd een goed antwoord paraat hebben. ‘Ze doen hun huiswerk,’ zegt ze. ‘Ze kunnen je telefoonnummer en de namen van je kinderen hebben.’ Ze verzamelen vooraf allerlei informatie over hun slachtoffers om een overtuigend verhaal op te bouwen, bijvoorbeeld via sociale media of datalekken. 

Belangrijke rol voor kinderen en kleinkinderen 

Zelfs de politie erkent dat het moeilijk is om een echte van een nepagent te onderscheiden op basis van uiterlijke kenmerken, zoals een uniform of de auto waarin iemand rijdt. Dit sluit aan bij wat Van der Zee zegt: het totaalplaatje maakt het psychologisch gemakkelijker om iemand te geloven. 

Slachtoffers zijn doorgaans 70 jaar of ouder en zijn moeilijk te bereiken via de gebruikelijke communicatiekanalen, laat staan via campagnes op sociale media. Daarom benadrukt de politie de rol van kinderen en kleinkinderen bij het beschermen van hun ouders en grootouders. 

Universitair Hoofddocent
Meer informatie

Luister hier naar de volledige uitzending van Spraakmakers van NPO Radio 1 van 16 november 2026. Het item begint op 3:22. 

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Ronald de Groot, Media & Public Relations Officer bij Erasmus School of Economics, rdegroot@ese.eur.nl, mobiel: 06 53 641 846.

Gerelateerde content
Volgens Sophie van der Zee maken oplichters steeds slimmer gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) om potentiële huurders te misleiden.
Sophie van der Zee

Vergelijk 0 opleiding