De Zuid-Afrikaanse mensenrechtenjurist en rechter Navi Pillay, eredoctor van Erasmus Universiteit Rotterdam sinds 2016, krijgt dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede. Het Noorse Nobelcomité eert haar uitzonderlijke moed en integriteit in de strijd voor vervolging van oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
Van apartheid Zuid-Afrika naar mondiale rechtsorde
Navanethem "Navi" Pillay werd geboren in een Indiase Tamil-familie in Durban, Zuid-Afrika, tijdens de apartheid. De dagelijkse ervaring van onderdrukking en discriminatie voedde haar vastberadenheid om het recht in te zetten tegen onrecht. In 1967 begon ze een eigen advocatenkantoor, van waaruit zij anti-apartheidactivisten zoals Nelson Mandela verdedigde. Ook zette zij zich in voor de rechten van politieke gevangenen.
In 1973 bereikte Pillay een doorbraak door wettelijke vertegenwoordiging en basisvoorzieningen te organiseren voor gevangenen op Robbeneiland. Later werd zij de eerste vrouwelijke rechter van kleur in het Hoog Gerechtshof van Zuid-Afrika, benoemd door Nelson Mandela in 1995. Vervolgens vervulde zij sleutelrollen in de internationale rechtsorde: als rechter bij het Internationaal Rwanda Tribunaal, bij het Internationaal Strafhof en als Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties.
Eredoctoraat aan Erasmus Universiteit Rotterdam
Tijdens de twintigste Mandeville Lezing op donderdag 9 juni 2016 ontving Navi Pillay een eredoctoraat aan Erasmus Universiteit Rotterdam uitgereikt door erepromotor Karin Arts, hoogleraar Internationaal Recht en Ontwikkeling van het International Institute of Social Studies, en Kristin Henrard, hoogleraar Mensenrechten en Minderheden aan Erasmus School of Law. Tijdens haar lezing Current Migration Challenges: A Human Rights Perspective, sprak Pillay over de migratiecrisis en benadrukte zij dat vasthouden aan mensenrechtenprincipes de enige effectieve manier is om migratie te beheersen. Pillay waarschuwde voor vreemdelingenhaat, afwijzing en agressie en wees op het gevaar van het gebruiken van migratie voor politieke en electorale doeleinden.
Zij riep de Europese Unie op om te handelen in lijn met haar eigen wetten en principes op het gebied van mensenrechten en benadrukte dat non-conformiteit met internationale verplichtingen een verkeerd voorbeeld geeft. Internationale verdragen over mensenrechten, vluchtelingenrecht en zeerecht zijn volgens Pillay juist tijdens crises nog relevanter dan in vredestijd.
De keuze van Erasmus Universiteit Rotterdam om Navi Pillay een eredoctoraat te verlenen, onderstreepte het belang dat de universiteit hecht aan rechtvaardigheid, mensenrechten en internationale samenwerking.
Nobelprijs voor de Vrede 2026
Het Noorse Nobelcomité kent de Nobelprijs voor de Vrede 2026 toe aan Navi Pillay "voor haar toewijding aan het bevorderen van vrede en internationaal recht". De jury roemt haar "buitengewone moed en integriteit" en haar "sterk moreel kompas". Pillay heeft volgens het comité de reikwijdte en impact van het internationale recht aanzienlijk vergroot door oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide juridisch aan te pakken.
Op dit moment is Pillay rechter aan het Internationaal Gerechtshof in de zaak waarin Myanmar wordt beschuldigd van genocide op de Rohingya. Eerder was zij rechter bij het Internationaal Strafhof, bij het Rwanda Tribunaal en Hoge Commissaris voor de Mensenrechten bij de VN. Tot voor kort was zij voorzitter van de VN Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory en zij is commissaris van de Internationale Commissie tegen de Doodstraf.
Karin Arts, hoogleraar internationaal recht en ontwikkeling aan het ISS, vindt dat het Nobelcomité een uitstekende keuze heeft gemaakt: "Navi Pillay heeft een indrukwekkende bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van het internationaal recht, mensenrechten, genderrechtvaardigheid, en de bescherming van gemarginaliseerde mensen. Dit deed zij zowel in haar eigen Zuid-Afrika, tijdens en na apartheid, als internationaal. Haar werk wordt gekenmerkt door een prachtige combinatie van professionaliteit, juridische expertise, gevoel voor diplomatie en persoonlijke moed. In haar werk door de jaren heen stond zij bijvoorbeeld op voor onderwerpen als discriminatie, seksueel geweld in conflictsituaties, het recht op ontwikkeling, LHBTIQ+-rechten, genocide in Palestina, en de afschaffing van de doodstraf. Helaas vandaag nog allemaal urgent, maar Pillay’s aandacht voor deze kwesties is zeker belangrijk geweest. Deze Nobel Vredesprijs is een zeer terechte onderscheiding voor een vrouwelijke jurist van uitzonderlijk formaat die voor velen een inspirerend voorbeeld is. In deze tijden is het ook zeer welkom dat de prijs het belang van de internationale rechtsorde en internationale instituties zoals de Verenigde Naties, het Internationaal Strafhof (ICC) en het Internationaal Gerechtshof (ICJ) onderstreept."
- Gerelateerde content
