Gezondheidszorg is een afspiegeling van de samenleving

Jarenlang werden witte mannen als de standaard gebruikt in de gezondheidszorg - in onderzoek, bij de ontwikkeling van medicijnen en bij behandelingen. Gelukkig is er de laatste jaren meer aandacht voor de verschillen die er tussen mensen bestaan op het gebied van gender, etniciteit, leeftijd, etc. Tijdens het evenement gingen onze sprekers in op deze aspecten en benadrukten ze hoe essentieel ze zijn als we iedereen hoogwaardige zorg willen bieden.

Prof. Jantine Schuit, rector magnificus van de EUR, en prof. Jacco van Sterkenburg, de nieuwe Chief Diversity Officer van de EUR, heetten iedereen van harte welkom en benadrukten het belang van dagen als Internationale Vrouwendag en van het onderwerp dat op dit evenement centraal staat.

Prof. Jantine Schuit: “Het onderwerp van vandaag is zo belangrijk. Het ligt mij na aan het hart en sluit aan bij het onderzoek dat ik deed voordat ik rector werd. Het is cruciaal om rekening te houden met genderverschillen in de gezondheidszorg. Door maatschappelijke gendernormen zijn vrouwen vaak druk bezig met de zorg voor anderen, waardoor ze hun eigen gezondheid vergeten. Als ze toch naar de huisarts gaan, worden hun klachten vaak afgedaan als stressgerelateerd of door stress veroorzaakt. Op die manier heeft dit dus een dubbel effect op vrouwen.”

Prof. Jacco van Sterkenburg zette de thema's gender en intersectionaliteit in breder perspectief. Hij richtte zich op de wereld van de sportmedia, zijn vak- en onderzoeksgebied. “Er zijn parallellen tussen de gezondheidszorg en de sportmedia: in sportmedia bestaan ook veel verschillen in hoe erover sporters gecommuniceerd wordt op basis van gender en etniciteit. Zo worden vrouwelijke atleten vaak geassocieerd met emoties en stress, terwijl mannelijke atleten worden geassocieerd met rationaliteit, stabiliteit en het vermogen om met druk om te gaan. Een ander voorbeeld is dat atleten van kleur vaak worden beschouwd als van nature begaafd, terwijl witte atleten worden gezien als hardwerkend.”

Openingsspeech door prof. Sabine Oertelt-Prigione

Prof. Sabine Oertelt-Prigione, professor of sex- and gender-sensitive medicine aan Radboudumc en aan de Universiteit van Bielefeld, schetste in haar openingsspeech een aantal kernelementen voor het thema van het evenement. Ze ging onder andere in op de mogelijke gevolgen van het negeren van genderverschillen in de gezondheidszorg. “Een mechanisme dat in de gezondheidszorg voorkomt, is dat verwachte symptomen niet aanwezig zijn. Bijvoorbeeld: astma wordt geassocieerd met piepende ademhaling, wat vooral bij jongens voorkomt. Bij meisjes komt dit minder vaak voor. Bij meisjes wordt astma dus mogelijk niet zo snel gediagnosticeerd als ze geen piepende ademhaling hebben.

Een ander mechanisme is dat er stereotypen bestaan over ziekten. Wanneer een bepaalde ziekte meer wordt geassocieerd met vrouwen of juist met mannen, is de kans kleiner dat je op die ziekte wordt gescreend als je niet aan dat beeld voldoet. Er zijn veel voorbeelden waarbij mannen en vrouwen een verschillende diagnose krijgen. Bij MS bijvoorbeeld, wanneer de symptomen niet altijd duidelijk zijn, worden mannen eerst naar een orthopedisch chirurg gestuurd, terwijl vrouwen vaker naar een psychiater worden doorverwezen.

Tegenwoordig is er ook sprake van algoritmische bias. Onder de hashtag #deathbychatbot zijn verschillende voorbeelden te vinden. Chatbots worden getraind op basis van historische data, waardoor de bestaande bias wordt overgenomen. Data zijn niet neutraal. Stel dat je in een (medische) chatbot intypt dat je een roker bent, dat je al een uur last hebt van pijn in je linkerarm en dat je je zweterig en misselijk voelt. Als je vervolgens aangeeft dat je een man bent, is het antwoord/advies dat je mogelijk hartproblemen hebt en dringend medische hulp nodig hebt. Als je aangeeft dat je een vrouw bent, zijn de eerste en tweede optie die worden gegeven een paniekaanval en een depressie."

Panelgesprek

Na haar openingsspeech voegden drie experts van Erasmus MC zich bij prof. Sabine Oertelt-Prigione, elk met hun eigen bijdragen aan en visie op gezondheid, gender en intersectionaliteit, voor een panelgesprek. Merel Dap is researcher Social Obstetrics bij Erasmus MC en regional coordinator Perinatal audit voor Zuidwest-Nederland. Prof. Maryam Kavousi is professor Population Cardiovascular Health bij Erasmus MC. Prof. Hanneke Takkenberg is Executive Director van ECWO, Erasmus Centre for Women and Organisations, en Co-Director of Netherlands Women’s Health Research & Innovation Center bij Erasmus MC.

De panelleden bespraken manieren waarop we een meer inclusieve gezondheidszorg kunnen creëren. Moeten we beginnen bij medische faculteiten? Het antwoord was: ja, absoluut. Daar leiden we onze toekomstige zorgprofessionals op. Merel Dap: “Er zijn inmiddels veranderingen doorgevoerd in het curriculum, maar toen ik geneeskunde studeerde, stond in een van onze studieboeken over borstonderzoek: ‘gezonde tepels zijn roze’, en ik dacht: niemand die ik ken heeft roze tepels.”

Merel Dap: "Een ander belangrijk aspect is dat veel geneeskundestudenten ouders hebben die ook geneeskunde hebben gestudeerd. Ze komen ook vaak uit gezinnen met een hoog inkomen. Ik herinner me dat sommige van mijn collega's voor het eerst in een sociale huurwoning kwamen en geschokt en verbaasd waren over de kleine omvang van het appartement en hoe mensen daar leefden. En ik dacht: maar zo leven veel mensen die ik ken. Dit roept de vraag op of zij de omstandigheden van deze mensen, hun worstelingen en hun achtergrond zullen begrijpen."

Hanneke Takkenberg: “In het medisch onderwijs hebben we geprobeerd om diverser en opener te zijn, maar toen geneeskundestudenten hun co-schappen gingen lopen, merkten we dat de systemen nog niet klaar waren voor diverse en open artsen. Het is dus niet voldoende om alleen het curriculum aan te passen; het moet een combinatie zijn: beginnen op de medische faculteiten, maar tegelijkertijd moeten we ook het klimaat in de bredere geneeskunde en gezondheidszorg veranderen.”

Representatie van de maatschappij

Maryam Kavousi: “Wat (medisch) onderzoek betreft: we denken dat we al veel doen om onderzoek inclusiever te maken, maar dat is vaak nog niet het geval. Aspecten ophet gebied van inclusie en diversiteit worden wel in subsidieaanvragen opgenomen maar zonder dat er echt wordt nagedacht over de rol die deze aspecten kunnen spelen of wat onderzoekers ermee willen doen. Uiteindelijk weten ze niet hoe ze moeten toepassen wat ze in de aanvraag hebben gezet, of ze vinden een manier om eromheen te werken, of een excuus waarom het niet mogelijk was om rekening te houden met diversiteitsdimensies. Je moet bij je onderzoeksvraag altijd beginnen met: is het van toepassing op alle gemeenschappen? We moeten dit echt in de praktijk brengen: we moeten multidisciplinair onderzoek doen om hiaten op te vullen en zinvolle platforms te creëren."

Hanneke Takkenberg: “We moeten leren van wat er in de samenleving leeft en verschillende gemeenschappen betrekken en leren van hun kennis en praktijkervaring.”

Sabine Oertelt-Prigione: “Er wordt vaak gesproken over gezondheidszorg als iets dat losstaat van de samenleving, maar in feite is het een afspiegeling van de bredere samenleving. Dus alles wat je doet om ongelijkheid tegen te gaan, heeft ook effect op de gezondheidszorg – en andere delen van de samenleving.”