Zwangere vrouwen zijn bijzonder kwetsbaar voor hitte, maar komen toch zelden voor in hitteplannen of praktisch advies. In Rotterdam onderzoeken wetenschappers waarom zwangere vrouwen zo weinig advies krijgen over hitte en wat zorgverleners, woningcorporaties en de gemeente kunnen doen om hen te beschermen.
Op warme dagen ging een zwangere vrouw in Rotterdam naar McDonald's. Ze was daar niet om te eten. De airconditioning bood haar wat haar huis niet kon bieden: een plek om af te koelen. Ze was een van de moeders met wie onderzoeker Merel Dap (Erasmus MC) sprak voor het Hot Homes-project.
Andere vrouwen zochten verkoeling in supermarkten of parken. Sommige sliepen in de woonkamer omdat dat de minst warme kamer in huis was. Velen woonden in sociale huurwoningen, vaak op de bovenste verdieping onder een plat dak. Velen beschreven het probleem in dezelfde eenvoudige bewoordingen: 'Mijn huis koelt gewoon niet af.'
Deze ervaringen wijzen op meer dan alleen ongemak. Ze leggen een blinde vlek bloot in de manier waarop de stad zich voorbereidt op hitte. In haar gesprekken met beleidsmakers en professionals merkte Dap op dat ouderen en kinderen bij warm weer stelselmatig werden genoemd als kwetsbare groepen. Zwangere vrouwen werden dat niet.
Een risico dat nog steeds wordt onderschat
Het gebrek aan bewustzijn verraste promovenda Medha Pfaff (Erasmus MC). "Ik was echt verbaasd dat deze informatie voor mensen nog steeds zo nieuw aanvoelde," zegt ze. Ze merkte ook op dat zwangerschap ontbrak in de klimaatadaptatieplannen die ze onderzocht.
Er zijn al aanwijzingen dat hitte tijdens de zwangerschap de uitkomst van de bevalling kan beïnvloeden. Een landelijk onderzoek uit 2025, waaraan Jasper Been, projectleider van het Hot Homes-project, medeauteur was, analyseerde bijna 2,5 miljoen geboorten in Nederland. Elke extra dag tijdens de zwangerschap met een gemiddelde temperatuur boven de 20 °C ging gepaard met een iets grotere kans op vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en baby’s die te klein waren voor hun zwangerschapsduur. De verbanden waren het sterkst bij huishoudens met een lage sociaaleconomische positie.
Pfaff werkt nu met gedetailleerdere weergegevens om te onderzoeken hoe de blootstelling aan hitte verschilt tussen de wijken in Rotterdam. Dap vult de cijfers aan met de ervaringen die erachter schuilgaan: waar vrouwen wonen, wat ze doen als het in hun huis te warm wordt en welke mogelijkheden voor hen simpelweg niet beschikbaar zijn.
Advies kan een appartement op de bovenste verdieping niet koelen
De vrouwen die Dap interviewde, gaven aan dat ze weinig of geen informatie hadden gekregen over hitte tijdens de zwangerschap. Dat is belangrijk omdat ze tijdens de zwangerschap meestal op hun verloskundigen vertrouwen voor informatie. Toch vertelden verschillende verloskundigen aan Dap dat de bevindingen over hitte en geboorte-uitkomsten ook voor hen nieuw waren.
Dap zegt dat de verloskundigen met wie ze sprak bereid waren informatie te delen, mits deze gebruiksvriendelijk was en geen extra tijdrovend protocol met zich meebracht. Ook in hun eigen praktijken kan het erg warm worden, met name in wijken met veel sociale woningbouw. Hittegerelateerde symptomen zijn bovendien moeilijk te herkennen: zwelling en kortademigheid kunnen ook tegen het einde van de zwangerschap optreden.
Ook woningcorporaties kunnen een rol spelen bij het verminderen van hittestress bij zwangere bewoners. In haar gesprekken met woningcorporaties merkte Dap op dat sommige zich vooral richtten op wat bewoners zelf konden doen, zoals overdag de gordijnen dicht houden en de ramen openen zodra de buitenlucht was afgekoeld. Eén corporatie had ventilatoren en andere koelhulpmiddelen beschikbaar die huurders konden lenen. Bijna geen van de moeders wist hiervan. Een vrouw die vroeg of er airconditioning kon worden geïnstalleerd — en bereid was daarvoor te betalen — zag uiteindelijk na een langdurig proces af van haar verzoek.
Het gevolg is een kloof tussen advies en de praktijk. Boven een bepaalde temperatuur helpt een ventilator mogelijk niet meer. Niet iedereen heeft familie of vrienden met een koeler huis. Zelfs het vergroenen van een wijk kan ingewikkeld zijn: in Delfshaven bepalen leidingen en kabels onder de grond waar bomen kunnen worden geplant.
"Na negen maanden is ze niet meer zwanger, maar nu heeft ze wel een klein kind in huis, en is het nog steeds te warm in huis"
Merel Dap
Erasmus MC
De zwangerschap is voorbij, maar het warme huis blijft
Een woningcorporatie omschreef zwangerschap als een tijdelijke kwetsbaarheid. Maar volgens Dap blijft hittestress nog lang na de bevalling een probleem: "Na negen maanden is ze niet meer zwanger, maar nu heeft ze wel een klein kind in huis, en is het nog steeds te warm in huis."
Die uitwisseling vat het beleidsprobleem goed samen. Geen enkele organisatie kan het probleem in haar eentje oplossen. Zorgverleners, woningcorporaties, volksgezondheidsdiensten en gemeenten hebben allemaal een rol te spelen. Elke partij ziet een deel van het probleem, maar geen enkele organisatie kan in haar eentje een woning koelen, een straat herinrichten en elke zwangere inwoonster bereiken.
De verantwoordelijkheid kan dan weer bij de individuele vrouw terechtkomen. Van haar wordt verwacht dat ze de koelste kamer zoekt, de ramen op de juiste manier gebruikt of ergens anders heen gaat. Die keuzes zijn veel beperkter voor iemand met een laag inkomen, die in een oververhitte flat woont zonder een ondersteunend netwerk in de buurt.
De hele stad in dezelfde ruimte brengen
De onderzoekers hebben moeders al in contact gebracht met een verloskundige, de gemeente, de gemeentelijke gezondheidsdienst en een woningcorporatie. Dap zegt dat de moeders het op prijs stelden om rechtstreeks te kunnen praten met mensen die ze normaal gesproken niet zouden ontmoeten. Ze voelden zich gehoord, terwijl de professionals konden vergelijken wat ze wisten en waar de communicatie hapert.
Voor het najaar van 2026 staat een beleidslab gepland om dat gesprek voort te zetten. De onderzoekers zien de bijeenkomst als het begin van een langer proces: mensen bij elkaar brengen die momenteel afzonderlijk werken, inspanningen tussen organisaties coördineren en verduidelijken wat er nodig is voor bescherming op korte termijn en veranderingen op langere termijn.
Op het juiste moment de gordijnen sluiten kan helpen, maar het lost het probleem van een flat op de bovenste verdieping niet op en zorgt ook niet voor schaduw in de straat. De onderzoekers stellen daarom dat het beschermen van zwangere vrouwen tegen hitte moet worden gezien als een gedeelde verantwoordelijkheid, in plaats van dat dit aan individuen wordt overgelaten. Nadat de baby is geboren, blijft de warme woning bestaan.
- Onderzoeker
- Onderzoeker
- Professor
- Meer informatie
Project: Hot Homes, Vulnerable Beginnings
Mensen: Medha Pfaff, Meral Dap and Jasper Been (Erasmus MC)
Funding: A City Seed Grant from the Resilient Delta Initiative and a Sprint Grant from Healthy Start.
Tijdlijn: Het project loopt naar verwachting tot oktober 2026; voor het najaar van 2026 staat een beleidslab op het programma.- Gerelateerde content
- Gerelateerde links
- City Seed Grant aankondiging
Landelijk onderzoek naar blootstelling aan temperatuur tijdens de zwangerschap en geboorte-uitkomsten
