Wie maakt de kleding die je draagt en de tafel waar je aan zit? Vaak weten we het antwoord niet en dat zegt veel over de economie waarin we leven. Olga Vincent ging kijken bij een groep mensen die al een tijd op een andere manier werkt en consumptiegoederen op een duurzamere manier produceert: lokale ambachtelijke ondernemers. Op 10 september 2026 verdedigde Olga Vincent haar dissertatie “Crafting Postgrowth Urban Economies” aan Erasmus School of History, Culture and Communication. Voor haar promotieonderzoek sprak ze deze ondernemers, van meubelmakers tot kledingontwerpers. Wat doen zij anders dan de massaproductie? En wat kunnen we daarvan leren? Wij spraken haar over dit onderzoek.
Waar gaat je onderzoek over?
Terwijl de klimaatcrisis verergert, microplastics en ‘forever chemicals’ in ons bloed belanden en ongelijkheid toeneemt, vragen steeds meer mensen zich af of eindeloze economische groei en technologische ontwikkeling nog wel hetzelfde betekenen als vooruitgang. Zowel in Nederland als wereldwijd. Als het gaat om vooruitgang en verandering verwachten we vaak veel van overheden en grote bedrijven, maar ik wilde kijken naar mensen die nu al anders denken, handelen en organiseren. Lokale ambachtelijke ondernemers lossen natuurlijk niet alle problemen op, maar ze werken stilletjes aan de contouren van een meer verbonden, menselijkere en duurzamere economie.
Ik sprak met makers die mensen, gemeenschap en milieu vooropstellen, en niet de winst. Ze repareren in plaats van te vervangen, werken met hergebruikte materialen, produceren lokaal, houden kennis en vaardigheden in stand en ontwerpen producten die lang meegaan. Zo verminderen ze afval, versterken ze de lokale economie en stimuleren ze duurzamere manieren van leven. Door de ervaringen van lokale ambachtelijke ondernemers onder de aandacht te brengen, biedt dit onderzoek een nieuw perspectief op hoe steden veerkrachtiger, circulairder en duurzamer kunnen worden.
Wat was je centrale vraag?
Hoe kunnen ambachtelijke ondernemers een duurzamere toekomst van onze steden vormgeven? Ik wilde begrijpen wat zij anders doen dan de kapitalistische, op groei gerichte industriële productie, en hoe en waarom ze doen wat ze doen: kiezen voor een langzamere productie die meer rekening houdt met de mens en de planeet.
Hoe pakte je dat aan?
Ik deed kritisch literatuuronderzoek en voerde gesprekken met ondernemers, bedrijfsorganisaties, denktanks en lokale overheden.
Wat maakt het voor deze ondernemers soms lastig om succesvol te zijn in het huidige economisch systeem?
Omdat ze vaak tegen het systeem in werken. Belastingregels, wet- en regelgeving en de druk van markt en cultuur zijn grotendeels afgestemd op bedrijven die willen groeien en massaal produceren. Ambachtelijke ondernemers hebben het daardoor moeilijk, ondanks de voordelen die ze voor milieu en samenleving opleveren.
Wat zou er dan moeten veranderen?
Om lokale ambachtelijke ondernemers en de principes die zij vertegenwoordigen – zoals langzaam en bewust produceren, de band tussen producenten en consumenten, en meer transparantie over de eigenschappen van materialen en processen – te ondersteunen, hoeven niet alle beleidsmaatregelen een paradigmaverschuiving te bewerkstelligen. Ook stapsgewijze veranderingen kunnen hier en nu al een verschil maken. Zo zou de zichtbaarheid van lokale producenten in stedelijke omgevingen kunnen worden verbeterd door middel van huursubsidies of overeenkomsten met detailhandelaren. Ondernemers zouden ook baat kunnen hebben bij initiatieven voor netwerk- en coalitievorming die het bewustzijn over de waarde van lokale productie vergroten.
Tegelijkertijd stuiten bedrijven die ernaar streven circulairder en duurzamer te worden, vaak op structurele beperkingen binnen het huidige, op groei gerichte economische systeem. Verschillende ondernemers die ik heb geïnterviewd, zijn failliet gegaan vanwege deze beperkingen, terwijl andere bedrijven concessies moesten doen aan hun duurzaamheidsambities. Deze ervaringen roepen bredere vragen op over de voorwaarden die nodig zijn voor een meer fundamentele economische verandering. Daarom onderzoek ik in mijn promotieonderzoek ook postgroei-transities die welvaart opvatten als iets dat verder reikt dan conventionele economische indicatoren.
Wat is het belangrijkste dat je ontdekte?
Eigenlijk drie dingen. Ten eerste gaat ambachtelijke productie over weer verbinding maken met de materiële wereld en meer te weten te komen over de producten die in ons leven zijn. In een tijd van massaproductie, waarvan veel is uitbesteed aan het buitenland, weten we als consumenten vaak weinig over de materialen die onze huid raken en ons huis vullen. Soms krijgen we zelfs onjuiste informatie. Lokale makers kunnen ons helpen dat recht op informatie terug te winnen. Zo kunnen we zelf beslissen wat we in huis halen en begrijpen wat dat betekent voor onze gezondheid en het milieu. We kiezen dan op basis van onze eigen behoeften, en niet van wat de marketingmachine ons voorschotelt.
Ten tweede zet ambachtelijke productie de mensen in de spotlights die weten hoe je iets maakt. We stevenen af op digitale, kennisgedreven economieën, maar het zijn juist ambachtelijke praktijken die ons dagelijks leven in stand houden. Ons eten, onze kleding, onze fietsen, ons meubilair: alles wordt door iemand gemaakt. Als je die persoon recht in de ogen kunt kijken, met hem of haar kunt praten en nieuwsgierig wordt naar hoe iets gemaakt is, verandert dat je rol als consument.
Ten derde maakt ambachtelijke productie een abstract debat over alternatieven voor kapitalistische, op groei gerichte economieën tastbaar. Tijdens een workshop kun je zien dat deze alternatieven al bestaan. Bij deze alternatieven gaat het niet om ideologie of politiek; het gaat om dagelijkse praktijken die erop gericht zijn aan onze behoeften als consumenten te voldoen en tegelijkertijd zorg en respect te tonen voor mensen en materialen.
Je zegt dat we ‘ons recht op informatie’ moeten terugwinnen. Wat bedoel je daarmee?
Het begint met simpele vragen. Hoe is dit gemaakt, door wie en waarom? Is het gemaakt om in een echte behoefte te voorzien, of vooral om meer winst te genereren? Daarnaast hebben we ook het recht om zelf actie te ondernemen en meer lokale, veerkrachtige en menswaardige economieën op te bouwen. Daarvoor hebben we producenten en ondernemers nodig die waarde creëren vanuit maatschappelijke behoeften en met verantwoordelijkheid voor het milieu.
Elke dag zien we een nieuwe crisis in het nieuws. Waarom is het belangrijk om na te denken over een handgemaakte tafel of een gerepareerde jas?
Omdat je in het alledaagse begint om verandering teweeg te brengen. Als we elke dag een nieuwe crisis voorgeschoteld krijgen, is de vraag wat we zelf kunnen doen. Kiezen waar je spullen vandaan komen en wie ze maakt, is een concrete eerste stap. En het maakt de grote vragen over economie, gezondheid en milieu minder ver weg.
Heeft het onderzoek je kijk op de wereld veranderd?
Ik ben het ambacht nog meer gaan waarderen, zowel als levenshouding als in de praktijk. De ‘Ambacht in Beeld’-festivals en alle ondernemers met wie ik sprak hebben me enorm geïnspireerd.
Wie of wat heeft je tijdens je promotie geïnspireerd?
Ik las boeken van Karl Polanyi, Mariana Mazzucato en Kate Raworth. Zij zijn economen die de status quo ter discussie stellen en op zoek gaan naar alternatieven. Die zoektocht naar verbanden tussen grote ideeën en concrete dagelijkse praktijken blijft mijn onderzoek voeden.
Wat was de grootste uitdaging tijdens je promotietraject?
Het vroege moederschap combineren met mijn onderzoek. Daar wordt in de academische wereld te weinig over gesproken, en je voelt je al snel alleen in die worsteling. Het is uiteindelijk goed gekomen, maar ik hoop dat universiteiten meer ondersteuning en middelen bieden aan beginnende onderzoekers die voor het eerst ouder worden.
En wat doe je nu?
Ik werk als postdoctoraal onderzoeker bij de afdeling Publiekrecht en Bestuurskunde van Tilburg Law School en bij het Academisch Samenwerkingscentrum voor Klimaat en Energie. Daar onderzoek ik sociale dynamiek en transformatieve verandering in de energietransitie.
Als je maar één boodschap mocht meegeven, welke zou dat zijn?
Het terugwinnen van kennis over de materialen die onze huid raken en ons thuis omringen, is een politieke daad.
- Onderzoeker
- Meer informatie
Heb je persgerelateerde vragen? Contact onze persvoorlichter Marit Haven: 06 24 57 89 59
Voor meer informatie, e-mail ons via communicatie@eshcc.eur.nl
