Kan het wetenschappelijk aangetoond worden dat muziek vroeger beter was dan nu? Een Italiaanse onderzoeksgroep van de Tuscia-universiteit voerde een grootschalig data-onderzoek uit en laat zien dat muziek in de loop van de eeuwen minder complex is geworden. Maar er is ook kritiek. Muziekwetenschapper Julian Schaap (Erasmus School of History, Culture and Communication) werd door NRC geïnterviewd over zijn sociologische kijk op het onderzoek.
Melodie en harmonie
Tijdens het onderzoek werden 20.000 naar midi omgezette muzieknummers uit een bestaande online database geanalyseerd, uit verschillende genres en tijdperken. Daarvan werden de melodie en de harmonie onderzocht; de focus lag op individuele noten en hoe die zich tot elkaar verhouden. Daarmee bouwden de onderzoekers een soort muzikale ‘landkaarten’, waarin die verhoudingen visueel werden gemaakt. Hoe meer bolletjes en lijntjes, hoe complexer de muziek. Niet geheel onverwacht scoren jazz en klassieke muziek dan ook hoog, terwijl hiphop, elektronisch, rock en pop lager scoren.
Maar wat zegt dat over de kwaliteit van de muziek? Volgens Julian Schaap, die niet muziek zelf onderzoekt, maar hoe mensen erop reageren, kun je zo interessante patronen aan het licht brengen. “De kritiek is: muziek valt niet in getallen te vatten en je moet kunst niet willen kwantificeren. Maar daar ben ik het niet helemaal mee eens. Zolang je maar niet beweert dat je bewijst dat muziek beter of slechter is geworden. Muziek is mensen zo dierbaar, ze klampt zich vast een hun levenservaring. Als je dat gaan kwantificeren, of op zoek gaat naar grotere patronen, schop je mensen al gauw tegen het zere been.”
Beperkingen
Schaap zegt dat de grootste beperking van het onderzoek het midi-format is. “Wat verschillende genres definieert is niet alleen te vangen is in melodie en harmonie. Ritme, tekst, beats en tempo laten ze buiten beschouwing, maar zijn superbelangrijk voor bijvoorbeeld hiphop of rock. Daarnaast zal alleen muziek die populair genoeg is in de dataset voorkomen. Daarmee mist het onderzoek een hoop complexe muziek. In de popcharts vind je een hoop eenheidsworst, omdat bepaalde formules populair zijn. Maar als iemand iets bijzonders of geks maakt, wordt dat zeer waarschijnlijk niet meegenomen. Kijk naar het YouTube-succes van Angine de Poitrine, muziek die niet zo snel in de topveertiglijsten of midi-datasets zal opduiken.”
De Italiaanse onderzoekers zijn zich overigens wel bewust van de beperking die de analyse van alleen harmonie en melodie met zich meebrengt. “We bekijken slechts een klein deel van de muziek. We leggen in ons artikel heel netjes uit wat we wel en niet kunnen zeggen,” aldus datawetenschapper en kunstonderzoeker Noccolò Di Marco van de Tuscia-universiteit.
Is complex beter?
Hoe voorzichtig Di Marco en zijn collega’s ook zijn geweest, toch grijpen veel muziekblogs en nieuwssites het resultaat aan als een bevestiging van het verhaal dat muziek vroeger beter was. “Eigenlijk een gek argument, zegt Schaap. “Waarom zou complexe muziek altijd beter zijn? Is een ontzettend moeilijk geschreven boek, wat door veel mensen als onleesbaar ervaren, beter dan een toegankelijk boek? Een normatief debat over wat goed is, kun je per definitie niet objectief ondersteunen.”
- Onderzoeker
- Meer informatie
