Waarom airconditioning vragen over ongelijkheid oproept

Airconditioning is essentieel voor leefbaarheid. Zowel hitte als kou zorgen voor een hogere sterfte onder ouderen, zegt Maartje van Wijhe, promovendus aan Erasmus School of Economics, die de effecten van extreem weer op gezondheid onderzoekt. Het RIVM meldde deze zomer 911 meer sterfgevallen dan verwacht, vooral door de extreme hitte. ‘Daarnaast leidt hitte tot meer ziekenhuisopnames onder ouderen en ook kinderen onder de vijf jaar,’ vult Van Wijhe aan. Zij bevestigt dat airconditioning bewezen de meest effectieve manier is om dit te voorkomen. 

Hoe mensen warm weer ervaren, hangt af van wat ze gewend zijn. ‘Als het in Nederland 38 graden is, dan is dat veel heter dan waar wij normaal aan gewend zijn,’ legt Van Wijhe uit. Onder zulke omstandigheden nemen de gezondheidsrisico’s aanzienlijk toe. Dat is heel anders dan in andere landen, waar mensen veel meer gewend kunnen zijn aan extreme temperaturen. 

Klimaateffecten van airconditioning 

Het klopt dat airco’s een ‘lokaal klimaateffect’ veroorzaken en de buitentemperatuur stijgt, bevestigt Ronald Huisman, hoogleraar Sustainable Energy Finance. En ze verbruiken veel energie, dus het is belangrijk om in de gaten te houden waar die energie vandaan komt, voegt Van Wijhe toe. Beiden pleiten ervoor om verschillende oplossingen te combineren om hitte tegen te gaan, zoals meer groen aanleggen en zorgen dat warmte efficiënt kan ontsnappen uit Nederlandse woningen. 

Volgens Huisman verdient airconditioning echter wel een plaats in de energietransitie. ‘Je kunt airco’s niet alleen gebruiken om ruimtes te koelen, maar ook om ze te verwarmen; ze functioneren dan als warmtepomp.’ Dat is vooral relevant omdat de meeste warmtepompen niet zelfstandig een hele woning kunnen verwarmen. ‘Airco-units zijn dus een logische aanvulling.’ 

De energietransitie is niet inclusief 

Het onderliggende probleem, waar zowel Van Wijhe als Huisman het met wethouder Heinhuis over eens zijn, is dat de energietransitie niet inclusief wordt vormgegeven. ‘Het is een doorn in ons oog,’ zegt Huisman. De overheid biedt subsidies voor warmtepompen, zonnepanelen en elektrische auto’s, maar die zijn niet voldoende: van burgers wordt steeds verwacht dat zij zelf blijven investeren. ‘Dus alleen de rijken kunnen meedoen.’ Toch is dat volgens hem geen reden om het gebruik van airconditioners af te wijzen.

Huisman vindt dat Erasmus Universiteit Rotterdam zich moet richten op het inclusiever maken van de energietransitie. ‘Het is heel Erasmiaans, het is heel sociaal,’ zegt hij. Dit kan worden toegepast op bedrijfsmodellen en de economische aspecten van de transitie, en daarom gelooft hij dat ‘inclusiviteit echt onze rol is’ binnen de energietransitie. 

Lease-abonnementen 

Een veelbelovend alternatief voor persoonlijke investeringen is het gebruik van lease-abonnementen. ‘Vroeger was het heel gebruikelijk om je geiser of cv-ketel te huren van een energiebedrijf,’ legt Huisman uit. De leasetermijn maakte dan deel uit van je maandelijkse energierekening. Met een bedrag van ongeveer 20 tot 30 euro per maand is dit een veel toegankelijkere optie dan zelf volledig investeren in een airco-installatie. 

Het Britse bedrijf Octopus Energy is een goed voorbeeld: zij leasen warmtepompen en zonnestroomsystemen in verschillende landen. ‘Sommige Nederlandse energiebedrijven vragen zich inmiddels wel af hoe zij kunnen bijdragen aan een meer inclusieve energietransitie,’ zegt Huisman. Een aantal aanbieders in Nederland biedt al lease-abonnementen aan, maar die zijn nog relatief kleinschalig. ‘Dat had al verder ontwikkeld moeten zijn. Wat bedrijfsmodellen betreft is de energietransitie in Nederland nog niet volwassen.’ 

Tot die tijd is het cruciaal dat in elk geval kwetsbare mensen beschermd worden tegen extreem weer, benadrukt Van Wijhe. ‘Het zou prioriteit moeten hebben om airconditioning te installeren op plekken waar zij wonen, zoals verpleeghuizen voor ouderen.’