De uitdagingen binnen de revalidatiezorg zijn enorm: door vergrijzing en het toenemende aantal chronische aandoeningen, stijgt het aantal mensen dat revalidatie nodig heeft, terwijl de sector nu al onder financiële en personele druk staat. Van oudsher is revalidatiezorg duur en arbeidsintensief. De samenwerking tussen EUR, Erasmus MC, TU Delft en Rijndam revalidatie is nodig om slimme, eenvoudige en goedkope oplossingen te bedenken voor thuisrevalidatie en monitoring op afstand, waardoor een veel grotere groep mensen in de toekomst toegang tot (revalidatie)zorg krijgt.
Behandelen op afstand met behulp van technologie is binnen de revalidatie nog niet heel gewoon maar het biedt wel allerlei voordelen. Het is veel goedkoper, omdat je minder dure zorgexperts per patiënt nodig hebt. Als patiënten in hun eigen omgeving kunnen revalideren, kunnen zorgverleners op afstand meer patiënten coachen en tegelijk de voortgang monitoren. Mensen krijgen ook meer regie over hun herstelproces. Toch worden deze technologieën nauwelijks structureel toegepast, omdat ze nog niet goed passen binnen bestaande zorgpaden of verdienmodellen. Ook implementatie binnen revalidatiecentra verloopt vaak moeizaam. Het flagship Convergence Human Mobility Center (CHMC) wil hier verandering in brengen.
"Om te zorgen dat revalidatie in de toekomst houdbaar en betaalbaar blijft, hebben we een visie nodig die breder is dan van één revalidatiekliniek of ziekenhuis of van één wetenschappelijke discipline. Het is een maatschappelijke opdracht."
Gerard Ribbers
Hoogleraar Revalidatie (Erasmus MC)
Gerard Ribbers
Gerard Ribbers is hoogleraar en afdelingshoofd Revalidatiegeneeskunde aan het Erasmus MC en wetenschappelijk lead van het flagship CHMC.
Gerard, jij bent initiatiefnemer van het Flagship Convergence Human Mobility Center. Kun je vertellen waarom dit flagship er moést komen?
"We hebben te maken met een populatie die steeds ouder wordt, er komen meer mensen met verschillende aandoeningen tegelijk, en mensen leven langer met aandoeningen die typisch binnen het aandachtsgebied van de revalidatie vallen. De middelen om die mensen te bedienen stijgen niet evenredig. Er komt een groep mensen aan die niet of onvoldoende geholpen kan worden in het huidige systeem."
De omvang van de uitdaging in cijfers: voor 2040 wordt een toename van 50 procent voorspeld voor het aantal beroerte patiënten en een stijging van 70 procent bij de ziekte van Parkinson. De WHO stelt dat revalidatie het 'vak van de toekomst' wordt; omdat er een golf aankomt van mensen die doorleven met de gevolgen van aandoeningen.
"Traditioneel bestaat innovatie in dit veld uit steeds ingewikkeldere behandelmethodes. Maar dat gaat ons niet helpen in de toekomst. We willen inzetten op een andere vraag: hoe kunnen we die heel grote groep patiënten de eraan komt, überhaupt behandelen? Dat betekent ook overstappen naar non-inferioriteitsonderzoek: met minder doen toch meer bereiken."
En waarom is daar de TU Delft voor nodig?
"Het samenwerken met Delft is zowel een kans als een noodzakelijkheid. Ik denk niet dat technologie het enige antwoord is, maar het kan op zijn minst een deel van het probleem oplossen. Binnen ons flagship kijken we hoe we van één-op-één behandelingen in het revalidatiecentrum kunnen overstappen naar zelf oefenen in de thuissituatie, met coaching en monitoring op afstand. In zo'n situatie is één (fysio)therapeut misschien in staat om vijftig patiënten te volgen in plaats van tien mensen.
Maar alleen technologie toevoegen is niet voldoende; deze moet ook nog werkelijk geaccepteerd en gebruikt gaan worden door patiënten en gedragen worden door de professionals. Dus de inbreng van de sociaal medische onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam en van de klinisch professionals van Rijndam is van net zo'n groot belang. Door met veel partijen samen te werken, ontstaat er kruisbestuiving."
Wat zie jij als de belangrijke uitdagingen of opdrachten voor dit flagship?
"Er bestaat nu al een zorgkloof – mensen met een taalachterstand of lagere economische status hebben moeilijker toegang tot adequate zorg. Met de introductie van technologie bestaat het risico dat die kloof groter wordt. Dus we moeten ten eerste zorgen we dat kwetsbare mensen de aansluiting houden. De uitdaging voor revalidatietechnologie van de toekomst is dus: simpeler, simpeler, simpeler. En natuurlijk betaalbaar.
Daarmee komen we meteen op uitdaging twee: een apparaat dat goedkoop is in de productie kan duur worden omdat het aan Europese regelgeving moet voldoen. Is er een verdienmodel voor bedrijven die het in de markt kunnen zetten, bijvoorbeeld bij een beperkte oplage? Er moet een dekkende betaaltitel zijn voor revalidatiecentra om patiënten op afstand te behandelen en ruimte om hier mee te experimenteren."
En op welke manier dragen jullie bij aan oplossingen hiervoor?
"Het is een illusie dat we dit na afloop van de financiering van ons flagship opgelost hebben. Maar we hebben wel een ecosysteem gebouwd waarin mensen elkaar ontmoeten: artsen, ingenieurs, sociale wetenschappers maar ook de mensen uit de revalidatieklinieken, bedrijven en zorgverzekeraars. Dat is heel waardevol.
Ingenieur Laura Marchal Crespo draait volledig mee in onze wetenschappelijke staf en we doen samen subsidieaanvragen. Ingenieurs hebben er baat bij als ze zien hoe onze patiëntenzorg werkt en mogen rondlopen in Rijndam. Maar het is ook nog een zoektocht naar elkaar. Als ik een paper lees van een Delftse onderzoeker vol met formules, haak ik af. Maar via de projecten, zoals de robotbal Fizzy of de P-mate, hebben we elkaar wel leren kennen."
P-Mate
De robot om beenbewegingen te revalideren biedt veel instelmogelijkheden, maar is ook kostbaar en er is tijd en kennis nodig om hem te gebruiken. Met behulp van elastische kabels bedacht Marchal Crespo een slimme oplossing.
"Na een beroerte vindt verlamming bij patiënten altijd aan één kant van het lichaam plaats. Door de benen met elastieken aan elkaar te verbinden, kan het gezonde been het verlamde been ondersteunen", legt ze uit. Zie het als een marionetpop: wanneer het nog werkende been beweegt, komt via elastieken ook het verlamde been in beweging, zonder dat hier een motor voor nodig is.
Marchal Crespo: "Het hoeft dus niet een geavanceerde high tech robot te zijn. Zolang ze patiënten maar op een intuitive en duurzame manier (letterlijk) een stap vooruit helpen. Daar doe ik het uiteindelijk voor."
Kun je de visie al omschrijven?
"Binnen de convergentie Health and Technology werken artsen, onderzoekers, bedrijven, zorgverzekeraars en patiënten samen aan de revalidatiegeneeskunde van de toekomst. Het idee is simpel maar krachtig: door slimme technologie kunnen veel meer mensen thuis herstellen, zonder telkens naar het ziekenhuis te hoeven komen.
Voor patiënten betekent dit meer vrijheid, minder reistijd en zorg die aansluit op hun dagelijks leven. Voor zorgprofessionals biedt het de kans om sneller in te grijpen wanneer iets misgaat en om tijd efficiënter te besteden. Dit ecosysteem werkt alleen als alle partijen elkaar weten te vinden en dezelfde taal spreken. Juist die samenwerking maakt het mogelijk om innovaties sneller te testen, te verbeteren en breed beschikbaar te maken. Zo groeit revalidatiezorg uit tot iets dat niet alleen in klinieken plaatsvindt, maar midden in de samenleving. Ons flagship Convergence Human Mobility Center is een belangrijke aanjager voor deze ontwikkeling."
Laura Marchal Crespo
Laura Marchal Crespo is universitair hoofddocent mens-robot interactie en wetenschappelijk lead van het flagship CHMC.
Laura, waar staat het flagship nu?
"Toen we hiermee begonnen, had iedereen nog zijn eigen ambities en zijn of haar eigen kijk op de behoeften en op de markt. In de afgelopen drie jaar zijn we naar elkaar toe gegroeid. We hebben geleerd hoe andere disciplines de uitdagingen zien en ook hoe we samen daarnaartoe kunnen werken.
Het was bijvoorbeeld, zoals Gerard al benoemt, erg nuttig dat wij TU Delftenaren veel uren in de revalidatiekliniek konden doorbrengen. Samenwerken met onderzoekers van de EUR, die het probleem vanuit een sociologisch en economisch perspectief bekijken, blijkt ook erg nuttig. We moesten wel leren hoe we met elkaar konden praten. Maar nu na drie jaar zijn we veel meer een eenheid. We zijn nog steeds verschillende disciplines en we zijn sterk in ons eigen vakgebied, maar we delen nu een visie."
Waarom is zo'n gedeelde visie nodig?
"De urgentie wordt steeds groter. Mensen worden steeds ouder. Het huidige zorgsysteem gaat de zorgvraag die eraan komt, niet aankunnen. We kunnen fysiotherapeuten en verpleegkundigen en artsen niet klonen, maar we kunnen wel technologie ontwikkelen. Daarmee lossen we ten minste een deel van het probleem op. Met technologie kunnen we revalidatieprogramma's uit het ziekenhuis naar huis brengen. Zelfs de Europese Unie roept hiertoe op. Om revalidatietechnologie in huis te laten slagen, moet het intuïtief begrijpelijk zijn, de technologie moet heel simpel en heel veilig zijn."
Tegen welke problemen lopen jullie aan?
"De huidige financieringsstructuur is nog een uitdaging. Verzekeringsmaatschappijen zijn pas geïnteresseerd in de technologie als we de effectiviteit ervan hebben aangetoond. Maar wij staan aan het begin van de ontwikkeling. Daarnaast is er een financieringsstructuur-probleem dat klinieken niet worden betaald als men thuis gaan revalideren."
"De trend in revalidatietechnologie is dat het steeds ingewikkelder en geavanceerder wordt. Ik denk dat we daarom bij dit flagship disruptief bezig zijn: door het ontwikkelen en inzetten van supereenvoudige, goedkope technologie."
Laura Marchal Crespo
Universitair Hoofddocent Mens-Robot Interactie (TU Delft)
Zie je samenwerkingen zoals deze ook bij internationale universiteiten ontstaan?
"Waar wij aan werken – simpele, veilige, goedkope revalidatietechnologie voor thuisgebruik – is nog vrij revolutionair. In Zwitserland en in de VS zijn er ook plekken waar wordt gewerkt aan toegankelijkere, intuïtievere en meer thuis gebruikte technologie. Maar de trend in revalidatietechnologie is juist dat het steeds ingewikkelder en geavanceerder wordt. Ik denk dat we bij dit flagship in die zin disruptief bezig zijn. Onze visie gaat in tegen de instituten die ons financieren. Dat maakt het soms ook lastiger om geld voor ons onderzoek te krijgen; omdat financiers de baanbrekende essentie van de (supereenvoudige, goedkope) technologie niet altijd zien.”
Is deze manier van transdisciplinair samenwerken tussen universiteiten en ook samen met klinieken en zorgverzekeraars, ook revolutionair?
"Op de conferentie in Spanje waar ik vorige week was, was er volgens mij maar één andere groep die het ook had over wat wij een human-centered design aanpak noemen: hoe je de patiënten én klinieken bij de ontwikkeling van revalidatieapparatuur kunt betrekken."
Impact
Uiteindelijk wil het team van Laura Marchal Crespo de levenskwaliteit van zoveel mogelijk mensen verbeteren. "We willen revalideren voor iedereen leuker, persoonlijker en effectiever maken en voor de therapeut met name gemakkelijker en goedkoper."
Lees ook: Revalideren met een robot | NEMO Kennislink
Laura, wat is jouw droom?
"Heb je wel eens gehoord over online groepen die algoritmen ontwikkelen om insulinepompen te trainen? Die kun je bijvoorbeeld vinden op Reddit. Het werkt eigenlijk hetzelfde als Roblox; een groep mensen ontwikkelen zelf de games en delen ze online. Ik zou iets soortgelijks willen bereiken in revalidatiezorg: een innovatie die je kunt 3D-printen en mee naar huis kunt nemen met een online community erbij. Ja dat is mijn echte droom: zo'n open en democratische manier om technologie te ontwikkelen door en voor mensen. Wij, ingenieurs sámen met artsen en sociale onderzoekers, kunnen dit faciliteren."
Zonder samenwerking blijft revalidatietechnologie een mooi idee
Technologie die revalidatie thuis mogelijk maakt, is geen luxe meer, maar een noodzaak. Het ontwikkelen van revalidatietechnologie vraagt niet om een estafettebenadering, maar om gelijkwaardige en gelijktijdige samenwerking tussen (universitaire) onderzoekers, commerciële ontwikkelaars, zorgverleners en patiënten, vanaf de start. Onze oproep aan de sector: wacht niet op perfecte randvoorwaarden, maar stel concrete doelen voor de middellange termijn, zodat meer mensen met minder middelen geholpen kunnen worden. Bouw een cultuur die samenwerking, experimenteren, risicobereidheid, en creatieve ideeën stimuleert. Een opinie van de betrokken onderzoekers verscheen in het Nederlands Tijdscrhfit voor Revalidatiegeneeskunde: Zonder samenwerking blijft revalidatietechnologie een mooi idee: een pleidooi voor co-creatie | Revalidatie.nl
Jane Murray Cramm
Jane Murray Cramm is hoogleraar persoonsgerichte zorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en wetenschappelijk lead van CHMC.
Welke rol heeft de EUR binnen het Flagship CHMC?
"Waar TU Delft en Erasmus MC vooral werken aan respectievelijk technologie en klinische toepassing, richt de EUR zich op de menselijke, organisatorische en maatschappelijke randvoorwaarden. Technologie kan nog zo slim en goedkoop zijn, maar zonder aandacht voor adoptie, inclusie en inbedding in het dagelijks leven blijft de impact beperkt. Wij onderzoeken dus welke factoren bepalen of technologie daadwerkelijk wordt gebruikt door patiënten en zorgprofessionals. Hoe zorg je ervoor dat thuisrevalidatie niet alleen efficiënt is, maar ook rechtvaardig en inclusief? Hoe kunnen we zorgen dat we mensen met beperkte digitale vaardigheden of een lagere sociaaleconomische positie meenemen bij ontwerp en implementatie? Juist deze groepen hebben het meeste baat bij laagdrempelige thuisrevalidatie, maar in de praktijk worden ze vaak als laatste bereikt."
Welke factoren bepalen de adoptie van nieuwe technologie?
"We kunnen bouwen op jarenlang EUR-onderzoek naar persoonsgerichte zorg, implementatie en duurzame zorginnovatie. Daaruit komt een kader naar voren dat binnen het flagship inmiddels bekendstaat als 'de tien factoren van Jane Murray Cramm'. In de praktijk zien we dat innovaties zelden stranden op de techniek zelf, maar wel op een of meerdere van deze factoren. Als we zeggen: het moet 'simpel' of 'gebruiksvriendelijk' bedoelen we dingen zoals hieronder staan: dat er weinig uitleg is, of dat de technologie past binnen dagelijkse routines van mensen."
Deze 10 factoren bepalen of een innovatie zoals eenvoudige thuisrevalidatietechnologie kan laden in de praktijk:
1. Aansluiting bij het dagelijks leven. De technologie moet passen in routines, woonomstandigheden en energie van mensen.
2. Eenvoud en intuïtiviteit. Hoe minder uitleg nodig is, hoe groter de kans op gebruik, vooral bij kwetsbare doelgroepen.
3. Ervaren meerwaarde voor de gebruiker. Mensen moeten zélf voelen: dit helpt mij vooruit, fysiek én mentaal.
4. Persoonsgerichte flexibiliteit. Niet één standaardoplossing, maar ruimte voor aanpassing aan persoonlijke doelen, tempo en mogelijkheden.
5. Vertrouw en veiligheid. Zowel patiënten als professionals moeten vertrouwen hebben in de technologie, de data en de ondersteuning.
6. Ondersteuning door zorgprofessionals. Adoptie lukt beter als zorgverleners technologie zien als versterking van hun werk, niet als bedreiging.
7. Organisatorische inbedding. Technologie moet passen binnen werkprocessen, verantwoordelijkheden en bestaande zorgpaden.
8. Financiële en institutionele haalbaarheid. Zonder passende bekostiging en prikkels blijft opschaling moeilijk, hoe goed de innovatie ook is.
9. Langdurige betrokkenheid van gebruikers. Co-creatie is geen eenmalige workshop, maar een doorlopend proces van samen leren en verbeteren.
10. Aandacht voor inclusie en gezondheidsverschillen. Innovaties mogen ongelijkheid niet vergroten; inclusie moet expliciet ontworpen en gemonitord worden.
Hoe betrekken jullie dan de kwetsbare doelgroepen bij het ontwerp?
"Binnen het flagship werken we met participatieve en inclusieve onderzoeksontwerpen waarbij patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals vanaf de start meedenken en meedoen. Niet als 'testgroep achteraf', maar als gelijkwaardige partners. De gebruiksvriendelijkheid wordt getest in echte thuissituaties. Zoals Gerard al noemde werken we ook nauw samen met Rijndam. En er is expliciet aandacht voor taal, cultuur en digitale vaardigheden van gebruikers."
Waarom is dit essentieel voor de toekomst van de zorg?
"De kernvraag is niet: 'kunnen we technologie ontwikkelen?' - want natuurlijk kunnen we dat. De kernvragen zijn: voor wie werkt deze technologie, onder welke voorwaarden, en wie dreigen we er onbedoeld mee uit te sluiten?
Convergentie Health & Technology
Erasmus MC, TU Delft en Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) werken nauw samen in een toonaangevend nationaal samenwerkingsverband: Convergentie Health & Technology. Wij integreren op unieke wijze technologische, medische en sociale wetenschappen om de grootste zorguitdagingen van de 21e eeuw aan te pakken — in Nederland én internationaal. We brengen open, trans disciplinaire teams samen met een sterke focus op implementatie. Dit versnelt innovaties, leidt tot concrete marktresultaten en genereert nieuwe kennis die de gezondheidszorg blijvend transformeert.
- Meer informatie
Meer informatie? Neem contact op met Fien Bosman, Wetenschapsvoorlichter Health & Care TU Delft, op f.j.bosman@tudelft.nl.
- Gerelateerde content
- Gerelateerde links
- Lees hier alles over het samenwerkingsverband Convergence
Op zoek naar meer informatie over het domein Health & Technology binnen Convergence? Kijk dan hier!
