Simone Driessen: “We zijn niet ‘cancelmoe’, maar er vindt wel een verschuiving plaats”

Oorsprong van cancelen

Cancelen ontstond vooral online binnen fancultuur, waar artiesten tijdelijk werden geboycot of niet meer werden gestreamd. Het groeide aan het eind van de jaren tien door MeToo en Black Lives Matter uit tot een belangrijk middel om seksueel geweld en racisme aan te kaarten, met veroordelingen van onder anderen R. Kelly, Sean Combs als gevolg. De laatste jaren lijkt er echter iets te verschuiven: popsterren kunnen excuses maken en keren daarna relatief makkelijk terug in de hitlijsten, zoals Michael Jackson en R. Kelly laten zien. Is er sprake van ‘cancelmoeheid’?

Over ernstige zaken heenstappen

Simone Driessen denk van niet. Zij ziet in de huidige reeks comebacks van omstreden artiesten niet zozeer ‘cancelmoeheid’, maar wel een verschuiving in hoe publiek en industrie omgaan met wangedrag. ”Mensen stappen de laatste tijd makkelijker over ernstige zaken heen. Er wordt steeds vaker gezegd: de rechtszaak is geweest, er is wel of geen veroordeling geweest, dus de zaak is “afgehandeld” en de muziek kan weer aan. 

Verandering van normen

Volgens Driessen heeft de cancelcultuur wél blijvende effecten gehad. Grote zaken rond MeToo en Black Lives Matter hebben duidelijk gemaakt dat oude normen niet meer acceptabel zijn. Dat zie je terug in bijvoorbeeld congressen over grensoverschrijdend gedrag in de muziekindustrie. “We zijn de discussie harder, steviger en zichtbaarder met elkaar gaan voeren,” zegt ze.

Sneller vergeven

Tegelijkertijd raakt vooral de jongere generatie gewend aan het constante stroompje schandalen en excuses. De ophef is sneller voorbij en artiesten als Lil Kleine lijken sneller vergeven. Voor veel jongeren voelt grensoverschrijdend gedrag van jaren geleden als “ver-van-mijn-bed-nieuws”, zeker als ze het vooral kennen via oude filmpjes.

Een duister randje aan excuses

Driessen wijst ook op de strategie achter comebacks: excuses in talkshows en documentaires, zorgvuldig geplande campagnes of veilige formats, zoals Marco Borsato’s terugkeer in een Belgisch kookprogramma. Excuses werken vaak, maar krijgen ook een duister randje wanneer ze gevolgd worden door een “maar”, zoals bij Lil Kleine, die zijn excuses heeft aangeboden aan zijn fans (niet aan zijn vriendin) en zich op zijn nieuwe album als slachtoffer neerzet. Driessen: “Wat doet dat met de geloofwaardigheid van een artiest? En hoe ga je hiermee om, als publiek?”

Een publieke omslag

Uit haar onderzoek naar Borsato-fans blijkt dat publiek verschillend omgaat met een gevallen idool: van loyaal blijven tot stiekem in de auto meezingen. De recente vrijspraak, of beter: het uitblijven van een veroordeling wegens gebrek aan bewijs, markeert volgens Driessen een publieke omslag. Niet de cancelcultuur verdwijnt, maar de manier waarop we vergeven, vergeten en weer gaan luisteren verandert zichtbaar.