Op weg naar inclusief geschiedenisonderwijs?

Eurocentrisme en androcentrisme

Volgens steeds meer wetenschappelijk onderzoek heeft het geschiedenisonderwijs nog steeds te maken met eurocentrisme (de wereld bekeken vanuit Europees perspectief) en androcentrisme (de wereld bekeken vanuit een mannelijk perspectief). Daarnaast raakt geschiedenisonderwijs aan gevoelige en omstreden onderwerpen, zoals kolonialisme, migratie en ongelijkheid. Zowel studenten als medewerkers uitten hun zorgen over de vertegenwoordiging, de toegankelijkheid en de dynamiek in de klas. 

Onderzoek onder studenten en docenten

De onderzoekers analyseerden het curriculum, voerden gesprekken met studenten in focusgroepen en stuurden een vragenlijst naar medewerkers over de lesinhoud en -praktijken. Ze keken daarbij specifiek naar: hoeveel ruimte er is voor perspectieven uit het Mondiale Zuiden, genderdiversiteit en of de manier van lesgeven inclusief is. Het onderwijs werd zowel vakinhoudelijk (literatuur, casestudies, voorbeelden, discussievragen) als didactisch (hoe wordt er gecommuniceerd) getoetst op bijvoorbeeld genderinclusief taalgebruik, de stijl van lesgeven en hoe dat werd ervaren door studenten en of zij het gevoel van veiligheid hebben om zich te kunnen uiten.

Weinig tijd en zeggenschap

De bevindingen bevestigen een herkenbaar patroon: het onderwijs is nog steeds sterk gericht op Europese en Amerikaanse invalshoeken en vrouwelijke onderzoekers zijn ondervertegenwoordigd in toegewezen onderzoek. Veel docenten geven aan te weinig tijd te krijgen om vakken en de inhoud te hervormen of up te daten. Ook zijn de werkgroepdocenten vaak gemotiveerd om hun lessen inclusiever te maken, maar hebben zij weinig zeggenschap over het vak - de structuur is al door de coördinator bepaald.

Inclusiever geschiedenisonderwijs vraagt om meer dan goede bedoelingen. Het vereist gedeelde visies en doelstellingen binnen de opleiding, praktische ondersteuning voor docenten en gecoördineerd leiderschap. Dit project was bedoeld om te reflecteren over diversiteit in geschiedenisonderwijs en wat de dominante stemmen zijn, maar werkte ook als een spiegel: het maakte zichtbaar dat we ook kritisch moeten zijn naar onszelf en dat er op veel vlakken nog ruimte is voor verbetering.

Daarmee draagt dit artikel bij aan gesprekken over inclusiviteit en rechtvaardigheid en biedt het nuttige inzichten voor docenten en beleidsmakers die werken aan inclusiever hoger onderwijs.