Zonder waarschuwing verdwenen dit voorjaar de Instagramaccounts van queerclubs en LHBTIQ+-organisaties, van Club Church en Sauna Nieuwezijds tot het Amsterdamse collectief The Queer Agenda. Dat meldde NRC in april. Alleen al in april 2026 telde Repro Uncensored wereldwijd meer dan 130 meldingen van verwijderde accounts, de meeste binnen de Europese Unie. Volgens Masuma Shahid, universitair docent AI, queer data en LHBTIQ+-rechten aan Erasmus School of Law, is die/ werkwijze niet alleen onrechtvaardig. "Dit soort systemen handelt in de EU tegen de Europese regels in."
Verwijderingen passen in een patroon sinds de tweede termijn van Trump
De golf van dit voorjaar staat niet op zichzelf, zegt Shahid. "Eind 2025 vond al de grootste censuurgolf in jaren plaats." Wereldwijd verdwenen toen accounts van Instagram, Facebook en WhatsApp die seksuele voorlichting gaven of informatie deelden over abortus en LHBTIQ+-rechten.
Volgens Shahid volgt die ontwikkeling het beleid rond vrouwenrechten en LHBTIQ+ -rechten onder de tweede termijn van president Trump. Bij zijn inauguratie in januari 2025 zaten de grote techbestuurders op de eerste rij. Kort daarna schrapten Amerikaanse overheidswebsites termen als 'gender' en 'LHBTIQ'. In de loop van 2025 verdwenen ook de eerste queer-accounts van de platforms van Meta.
Geautomatiseerde moderatie laat beheerders in het duister tasten
Beheerders van de verwijderde accounts krijgen zelden een concrete reden. Sommigen kregen helemaal geen uitleg, anderen alleen een vage categorie als 'human exploitation' of 'account integrity'. Soms verdwenen met één account ook de gekoppelde accounts van dezelfde beheerders. Bezwaar maken loopt volgens de betrokkenen vast in chatbots.
Dat komt doordat moderatie grotendeels automatisch verloopt. "Veel van dit soort systemen opereren op basis van algoritmes, zonder dat er mensen aan te pas komen", zegt Shahid. "Er is sprake van een black box." Zijn LHBTIQ+-termen bijvoorbeeld per ongeluk voor pornografie aangezien? Niemand die het weet. "Als er geen uitleg is over hoe een beslissing tot stand is gekomen, wordt het voor accounts ook moeilijk om in beroep te gaan."
De Digital Services Act verplicht Meta tot uitleg en bezwaarmogelijkheden
Sinds 2024 geldt in de hele EU de Digital Services Act (DSA). Die wet verplicht digitale platforms om transparant te zijn over hoe hun diensten werken en hoe ze content modereren. Verwijdert een platform een account, dan moet het aangeven welke specifieke regel is overtreden. Een algemene verwijzing naar de voorwaarden is volgens Shahid niet voldoende. Ook moeten gebruikers bezwaar kunnen maken.
Zeer grote platforms met meer dan 45 miljoen gebruikers per maand in de EU, zoals Meta, hebben extra plichten. Zij moeten per onderdeel van hun dienst in kaart brengen welke mensenrechten in het geding kunnen komen en wat dat voor de samenleving betekent. "Voor de eigenaren van queer-accounts is de DSA van enorm belang, omdat deze platforms dwingt transparant te zijn en bezwaarmogelijkheden te bieden", zegt Shahid. In veel van de huidige gevallen is dat volgens haar niet gebeurd. De Europese Commissie houdt Meta al onder toezicht en is een procedure tegen het bedrijf gestart.
Getroffen organisaties kunnen melden bij de Commissie en de ACM
Getroffenen staan dus niet machteloos. Shahid raadt eigenaren van verwijderde accounts aan een onderbouwd dossier in te dienen bij de Europese Commissie. "Zo wordt de zaak tegen Meta sterker." Ook in Nederland is er een route. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt hier toezicht op de naleving van de DSA. De ACM stuurt meldingen door naar de toezichthouder van het land waar het platform gevestigd is, voor Meta is dat Ierland.
Daarnaast loopt er al een collectieve actie. In mei stuurde een coalitie via advocatenkantoor Bureau Brandeis een formele sommatie aan Meta. Daarin zitten onder meer Repro Uncensored, Bits of Freedom, COC Nederland, Club Church, The Queer Agenda en Sauna Nieuwezijds. Volgens de coalitie is het de eerste keer dat de DSA wordt ingezet tegen discriminerende moderatie door een zeer groot platform. De organisaties eisen onder meer uitleg over de verwijderingen en een menselijk aanspreekpunt. Andere getroffen accounts kunnen zich bij de actie aansluiten, zegt Shahid.
Het verlies van online ruimte raakt de hele queer gemeenschap
Voor veel eigenaren van queer-accounts is sociale media een belangrijk verdienmodel. Voor de gemeenschap zelf gaat het om meer. "Queer-accounts zijn een safe space waar LHBTIQ'ers zichzelf kunnen zijn, gelijkgestemden kunnen vinden en zich gespiegeld kunnen zien in rolmodellen", zegt Shahid. Valt die ruimte zonder uitleg weg, dan voelt dat onrechtvaardig. "Daarnaast kan er sprake zijn van discriminatie. LHBTIQ'ers worden zo systematisch uit het publieke online domein geweerd."
Algoritmes raken LHBTIQ'ers volgens Shahid niet alleen doordat ze accounts verwijderen. Ze kunnen ook haatdragend sentiment aanwakkeren. Shahid wijst op het HBSC-onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut naar het welzijn van jongeren. Daaruit blijkt dat het aandeel jongens in het voortgezet onderwijs met een positieve houding tegenover homoseksualiteit tussen 2021 en 2025 daalde van 40 naar 22 procent. Bij meisjes ging het van 78 naar 51 procent. Sociale media spelen daarin volgens haar een grote rol. "Algoritmes die de manosphere promoten en haatdragende teksten niet verwijderen, zorgen ervoor dat intolerantie in de maatschappij ook digitaal wordt aangemoedigd."
Shahid wil dat Meta de versoepelde regels over haatzaaien terugdraait
Juist op dat punt verruimde Meta in 2025 zijn eigen regels. Hatelijke uitingen tegen vrouwen en LHBTIQ'ers gelden sindsdien niet automatisch meer als overtreding. "De versoepeling van de regels faciliteert in feite online digitaal geweld", zegt Shahid. Ze pleit ervoor dat Meta die wijziging terugdraait, "zodat LHBTIQ'ers niet meer als mentaal ziek of abnormaal kunnen worden bestempeld en trans mensen niet meer worden uitgescholden."
- Universitair Docent
- Gerelateerde content
