De hypotheekrenteaftrek ligt opnieuw onder vuur. Uit nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt dat verschillende fiscale regelingen bijdragen aan toenemende vermogensongelijkheid in Nederland. Volgens Peter Kavelaars, emeritus hoogleraar fiscale economie van Erasmus School of Economics, bevestigt het rapport een ontwikkeling die al langer zichtbaar is: het verschil tussen mensen die vooral van arbeid leven en mensen die vooral van vermogen leven, groeit.
Het CPB concludeert dat het Nederlandse belastingstelsel in de praktijk minder progressief uitpakt dan vaak wordt gedacht. Hoewel hogere inkomens formeel zwaarder worden belast, betalen de hoogste vermogens relatief minder belasting dan groepen daaronder. Vooral vermogende huishoudens profiteren volgens het planbureau van fiscale constructies en uitzonderingen.
Vermogen in bv’s
Kavelaars wijst in een interview bij BNR Nieuwsradio daarbij vooral op de rol van box 2, waarin inkomsten uit aanmerkelijk belang worden belast. Vermogende huishoudens kunnen winsten in besloten vennootschappen laten zitten, waardoor belastingheffing langdurig wordt uitgesteld.
‘Ondernemingen draaien goed en maken winst. Die winst wordt belast, maar vervolgens niet uitgekeerd aan aandeelhouders’, zegt Kavelaars. ‘Daardoor blijft veel vermogen opgepot in vennootschappen en komt het niet beschikbaar voor consumptie of aanvullende belastingheffing.’ Volgens de emeritus hoogleraar schuift het vermogen daardoor vaak generaties lang door. ‘In veel gevallen blijft dat vermogen ook bij vererving buiten schot. Dat is maatschappelijk geen wenselijke ontwikkeling.’ Als mogelijke oplossing noemt Kavelaars een systeem van fictieve dividendheffing, vergelijkbaar met het gebruikelijk loon voor directeur-grootaandeelhouders.
Hypotheekrenteaftrek inefficiënt
Ook de hypotheekrenteaftrek krijgt in het CPB-rapport stevige kritiek. De regeling zou de kloof tussen huiseigenaren en huurders vergroten en tegelijkertijd onvoldoende effectief zijn. ‘De hypotheekrenteaftrek is voor veel huiseigenaren een sympathieke regeling, maar economisch gezien is zij niet effectief en inefficiënt’, zegt Kavelaars. ‘Bovendien is het systeem zeer complex geworden.’ Het afbouwen of afschaffen van de regeling zou volgens hem ruimte bieden om belastingen op arbeid te verlagen. Daarmee kan de overheid volgens Kavelaars een eerlijker belastingverdeling realiseren.
De discussie over de hypotheekrenteaftrek speelde ook een prominente rol tijdens eerdere verkiezingscampagnes. Toch heeft het huidige kabinet vooralsnog geen plannen aangekondigd om de regeling fundamenteel aan te passen.
Toenemende ongelijkheid
Volgens het CPB ondermijnt het huidige belastingstelsel de kansengelijkheid in Nederland. Vooral huishoudens met veel vermogen profiteren van fiscale voordelen, terwijl werkenden relatief zwaarder worden belast. Kavelaars benadrukt dat de groeiende vermogensongelijkheid niet direct schadelijk hoeft te zijn voor de economie, maar maatschappelijk wel vragen oproept. ‘Het tast de economie niet direct aan, maar het is geen goede maatschappelijke ontwikkeling’, aldus Kavelaars. ‘En het is bovendien geen typisch Nederlands probleem; we zien deze trend wereldwijd.’
- Meer informatie
Beluister hier het volledige interview met Peter Kavelaars bij BNR Nieuwsradio.
Voor overige vragen neemt u contact op met Ronald de Groot, Media & Public Relations Officer bij Erasmus School of Economics: rdegroot@ese.eur.nl, mobiel 06 53 641 846.
