De box 3-belasting houdt de politiek al tijden bezig. Moet er nou steviger belast worden op de groei, de winst of de overdacht van vermogen? En hoe kan het systeem eerlijker? Universitair docent economie Aart Gerritsen, gespecialiseerd in optimale belastingen, schept duidelijkheid.
Het vermogen in aandelen, spaarrekeningen of een tweede huis: ze worden allemaal belast in box 3. "Sinds de invoering in 2001, belast dit systeem mensen op basis van een fictief rendement. Er werd uitgegaan alsof iedereen bijvoorbeeld 4 procent op hun beleggingen of spaarrekeningen haalde terwijl dit in werkelijkheid hoger of lager kon uitvallen. Als je veel lagere rendementen haalde, had je pech", legt Gerritsen uit.
Box 3-stelsel onder vuur
Na uitspraken van de Hoge Raad, ligt het stelsel onder vuur. Die oordeelde in 2021 dat het systeem in strijd is met de wet. Het geschatte rendement waarmee de Belastingdienst rekende was niet eerlijk, oordeelden zij.
De politiek kon dus niet anders dan overstappen op een nieuw systeem dat werkelijk rendement belast. Goed nieuws, vindt de econoom. "We gaan nu over op een systeem dat een stuk eerlijker is en waarin we werkelijk rendement belasten in plaats van een verzonnen rendement." Maar aan die overgang, zitten nog al wat haken en ogen.
Vermogenswinstbelasting versus vermogensaanwasbelasting
Om het systeem aan te passen, zijn er volgens de econoom twee opties: de vermogenswinstbelasting of de vermogensaanwasbelasting. Gerritsen: "Al de rente of dividenden die je ontvangt, worden in beide systemen belast. De enige manier waarop ze verschillen is wat ze doen met de koerswinsten die je haalt op je aandelen. Of wat het doet met de waardestijging van je crypto of tweede huis."
Zo betaal je bij vermogenswinstbelasting pas belasting over de aandelen of cryptomunten als je ze hebt verkocht. Het nadeel is dat eigenaren de verkoop kunnen uitstellen, waarmee ze volgens de econoom de belasting ontwijken.
Met een vermogensaanwasbelasting betalen beleggers jaarlijks belasting over de winst die zij maken, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Daardoor kan het dus zijn dat als je geen spaargeld hebt, je daarvoor (een deel van) de aandelen of crypto moet verkopen om je belasting te kunnen betalen.
Belasting betalen over waardestijging?
Hoe zit dat? De kritiek ligt volgens Gerritsen in het volgende: "Stel dat je al je vermogen vastzet in een tweede huis. Dat huis wordt ineens meer waard en dan moet je daar opeens belasting over betalen. Dat zorgt er misschien voor dat je het huis moet verkopen, omdat je anders de belasting niet kan betalen. Dat noemen we een liquiditeitsprobleem. Je betaalt dan dus belasting over de waardestijging, met geld dat je niet hebt liggen. Daardoor kan je in de problemen komen."
Om dit probleem op te lossen, kwam Marnix van Rij (oud-staatssecretaris van Fiscaliteit en Belastingdienst) in 2022 met een voorstel voor een hybride systeem: de aandelen, obligaties en crypto die makkelijk verkoopbaar zijn gaan volgens de aanwasbelasting. Daardoor betaal je elk jaar de waardestijging aan belasting. Voor vastgoed zou dan de vermogenswinstbelasting gelden. Je betaalt dan pas belasting als je het huis verkoopt, omdat een huis lastig is om zomaar te verkopen.
Kritiek uit de VVD-achterban
Op het plan van Van Rij, kwam echter flink wat kritiek uit met name de VVD-achterban. Gerritsen: "We waren goed op koers om een heel redelijk compromis in te voeren. Er lag een heel uitgebreid wetsvoorstel dat in februari door de Tweede Kamer is aangenomen. Toen brak de chaos los en werden de beleggers wakker."
Ook nu is er nog altijd geen oplossing voor bet Box 3-probleem. Gerritsen ziet dat het kabinet, met name de VVD, zich in een lastige positie heeft gebracht. "Het punt van de vermogenswinstbelasting, waar ze nu allemaal heen willen, is dat die opbrengsten daarvan wat langzamer op gang komen. Daardoor ontstaat dan een gat in de begroting."
Gerritsen stelt dat het lastig is om tot een systeem te komen waarin alleen het algemeen belang wordt nagestreefd: "Lobbygroepen zijn overal. Waar mogelijk, willen die altijd hun gram halen. De enige hoop die we nu hebben is dat het huidige plan strandt en dat we alsnog weer bij zo’n vermogensaanwasbelasting terechtkomen", besluit hij zijn verhaal.
- Universitair Hoofddocent
- Gerelateerde content
