De dood van de Britse tiener Molly Russell zet de wereld opnieuw aan het denken over de gevaren van sociale media voor jongeren. Esther Rozendaal, hoogleraar Digitale Weerbaarheid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, duidt in Nieuwsuur een van de meest urgente maatschappelijke vragen van dit moment: wat doet sociale media met onze kinderen?
Een historisch oordeel
Het verhaal van Molly Russell schokt. De veertienjarige maakte in 2017 een einde aan haar leven nadat ze maandenlang via Instagram en Pinterest werd blootgesteld aan content over zelfbeschadiging en suïcide. In de laatste zes maanden van haar leven had ze ruim 16.000 berichten opgeslagen, geliket of gedeeld - meer dan 2.000 daarvan gingen over hopeloosheid, zelfbeschadiging en suïcide. Een Britse rechter oordeelde dat schadelijk online materiaal heeft bijgedragen aan haar dood. Het was de eerste keer dat een rechtbank expliciet verband legde tussen online content en het overlijden van een minderjarige.
De documentaire Molly vs. The Machines, vorige week te zien op het Movies That Matter Festival in Den Haag, onderstreept hoe breed het debat inmiddels speelt en brengt het onderwerp opnieuw onder de aandacht van een groot publiek.
Maatregelen schieten tekort
Meta, het bedrijf achter Instagram en Facebook, stelt al meer dan tien jaar te werken aan bescherming voor tieners, met standaard privé-accounts, berichtbeperkingen en oudertoegang. Rozendaal plaatst daar in Nieuwsuur kanttekeningen bij. Wat platforms claimen te doen, staat vaak in schril contrast met wat jongeren zelf rapporteren. "Ze zeggen dat ze veel doen aan contentmoderatie en schadelijke content kunnen filteren. Maar tegelijkertijd weten we uit de ervaringsverhalen van de kinderen en tieners dat zij nog steeds heel veel dingen zien die zij zelf als schadelijk ervaren."
Een complex wetenschappelijk debat
Rozendaal onderstreept de ernst van de problematiek, maar wijst tegelijkertijd op de nuance die het wetenschappelijke debat kenmerkt. "Er is ontzettend veel onderzoek gedaan naar de mogelijk schadelijke effecten van sociale media. De uitkomsten van die onderzoeken zijn niet eenduidig. Er zijn aardig wat onderzoeken die inderdaad schadelijke effecten laten zien, maar er zijn ook onderzoeken die daar eigenlijk helemaal niet zoveel bewijs voor vinden."
Intensief gebruik van sociale media gaat in veel onderzoek samen met een verminderd gevoel van geluk bij jongeren, maar de richting van die relatie is niet altijd helder. In haar recente artikel 'Digitale weerbaarheid', gepubliceerd in het Tijdschrift voor Communicatiewetenschap (2025), werkt Rozendaal deze nuance verder uit. Ze laat zien dat het effect van sociale media op het welbevinden van jongeren sterk verschilt per kind en situatie, en dat vooral digitale weerbaarheid bepaalt of jongeren schadelijke online ervaringen het hoofd kunnen bieden: een combinatie van kennis, vaardigheden en attitudes die niet bij elk kind in gelijke mate aanwezig is.
Kinderen weerbaarder maken tegen online risico's
Die bevinding vertaalt zich direct naar haar lopende onderzoek. Met haar NWO Vidi-project Empowering children to behave safely online onderzoekt Rozendaal wat kinderen nodig hebben om niet alleen de risico's van sociale media te herkennen, maar er ook daadwerkelijk anders naar te handelen. Dat sluit aan bij de casus-Russell: hoe zorg je ervoor dat kinderen weerbaarder worden in een digitale omgeving die vol risico's zit, ook als platforms zelf onvoldoende ingrijpen?
Een debat in volle gang
De zaak-Russell staat niet op zichzelf. In de Verenigde Staten lopen momenteel meerdere rechtszaken tegen Meta. In Los Angeles stellen ruim 1.600 eisers dat de platforms bewust mentale schade veroorzaken bij jongeren. Recentelijk oordeelde de rechter daar dat Meta nalatig is geweest in de bescherming van kinderen.
- Professor
- Meer informatie
Wil je meer weten over wat wetenschappelijk onderzoek zegt over de effecten van sociale media op het welzijn van jongeren? Rozendaal schreef eerder een blog met zeven concrete tips om jongeren te helpen gezond om te gaan met sociale media → 7 tips om jongeren te helpen gezond om te gaan met sociale media
