Wat doet het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) in de journalistiek met het vertrouwen van het publiek in nieuws? Die vraag probeert mediawetenschapper Mijke Slot samen met haar collega’s Arne van Lienden en Marc Verboord te beantwoorden in hun nieuwe podcast “Prompt: Vertrouwen”. De podcast neemt je mee in het onderzoeksproject van Slot en haar team, dat tijdens het maken nog bezig is. De eerste van drie afleveringen verschijnt woensdag 6 mei en gaat over de eerste fase van het onderzoek.
Het onderzoek gaat specifiek in op het publieksperspectief op AI in het nieuws, omdat daar volgens Slot nog weinig over bekend is. “Er wordt al veel onderzoek naar AI in journalistiek gedaan. Vragen als ‘wat kan je ermee’, ‘wat zijn de ethische aspecten’ en ‘hoe beïnvloedt het productieprocessen’ worden vaak gesteld, maar er wordt weinig gevraagd wat het publiek er nou van vindt. Dat is belangrijk om te weten omdat AI als technologie niet betrouwbaar is: het hallucineert en creëert regelmatig stereotypes. Het is lastig om te gebruiken door journalisten als bron of werkvervanger, zeker als het gaat om het vertrouwen van het publiek.”
Niet achter de feiten aanlopen
De podcast wordt gelanceerd terwijl het onderzoek nog bezig is. Daar hebben Slot en haar team expres voor gekozen. “We vinden het belangrijk om de podcast direct te maken, omdat er een lange tijd overheen kan gaan voordat je als wetenschapper daadwerkelijk iets over een onderzoek publiceert. En gaan journalisten en andere geïnteresseerden het onderzoek dan ook echt lezen? Via de podcast willen we mensen meenemen in het proces, impact opzoeken en er open over zijn. Omdat de ontwikkelingen op het gebied van AI ook snel gaan, kunnen we ook eigenlijk niet wachten, anders lopen we straks achter de feiten aan. Ook al hebben we nog geen definitieve resultaten, we willen de eerste observaties alvast op een laagdrempelige manier delen.”
Van nieuwsjunkies tot nieuwsmijders
In de eerste aflevering van de podcast nemen Slot en collega’s de luisteraar mee in de eerste fase van het onderzoek. Daarin stelden ze diverse groepen mensen, van nieuwsjunkies tot nieuwsmijders in verschillende leeftijdsgroepen vragen als ‘hoe vertrouw je het nieuws?’, ‘wat is AI?’, ‘denk je dat journalisten AI al gebruiken?'. Samen met haar mede-onderzoekers bespreekt ze wat mensen wel of niet betrouwbaar vinden aan AI gebruik door nieuwsorganisaties.
“Mensen vinden het bijvoorbeeld voor journalisten best oké om een kop te verzinnen of om met AI een hele grote database te doorzoeken. Maar zodra AI dingen gaat doen die niet te controleren zijn, zoals zelf informatie toevoegen aan een artikel, verwijzen naar (niet bestaande) bronnen of iets zelfstandig plaatsen, hebben mensen daar aanzienlijke bezwaren tegen. Daarnaast praten we over hoe transparant nieuwsorganisaties moeten zijn dat ze bepaalde dingen doen met AI.”
Slot hoopt het publieke debat over AI in de journalistiek te stimuleren en journalisten en (hoofd)redacteuren die hier op redacties mee worstelen te bereiken. “Het zou mooi zijn als we journalistieke professionals aan het denken zetten over het publieksperspectief. Het is zo belangrijk dat je kennis en inzicht hebt in de ervaring van het publiek, omdat al die redacties bezig zijn met richtlijnen rond AI.”
Volgende fases
In juli dit jaar volgt een podcastaflevering over de tweede fase van het onderzoek. Die zal gaan over mogelijke oplossingen voor de knelpunten die in de eerste fase zijn geïdentificeerd. In design thinking sessies met journalisten is tegen die tijd in het onderzoeksproject nagedacht over hoe het publieksperspectief meegenomen kan worden in het gebruik van AI op redacties. Het onderzoek zal zich dan echt ontvouwen tot oplossingsproject. De derde podcast in oktober zal een terugblik op het onderzoek worden, waarin de conclusies en inzichten besproken worden.
Mijke Slot, universitair docent in media en journalistiek aan Erasmus School of History, Culture and Communication, werkt samen met collega’s vanuit onderzoekscluster JIM (Journalism, Information technologies and Media use). Het project wordt uitgevoerd met partners RTL, Mediahuis en Open Rotterdam en richt zich op zowel geschreven als audiovisuele journalistiek. Het project wordt gefinancierd door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. De productie van de podcast is in handen van M&G Productions: Nadia Mentzel en Alessia Gebauer. Muziek voor de podcast is gemaakt door Emma van Schie.
- Onderzoeker
- Onderzoeker
- Onderzoeker
