Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) is heel dicht bij het openbaar maken van al haar onderzoek. In 2024 was 99,6 procent van de wetenschappelijke publicaties van de universiteit open access, wat betekent dat ze door iedereen, overal en zonder betaalmuur kunnen worden gelezen. Deze mijlpaal betekent een sterke stijging ten opzichte van 82,9 procent in 2023. Wat betekent deze mijlpaal en hoe ziet de toekomst van open access aan onze universiteit eruit?
Achter de cijfers gaat jarenlang werk schuil van de Universiteitsbibliotheek, die onderzoekers ondersteunt bij het toegankelijk maken van hun publicaties. Maria Constantin, een van de Open Access Officers van de bibliotheek, speelt daarbij een centrale rol. "Open access betekent dat wat iemand heeft gepubliceerd voor iedereen openbaar toegankelijk is", legt ze uit. "Vooral omdat het meeste onderzoek met publieke middelen wordt gefinancierd, is het belangrijk dat iedereen het kan lezen."
Verschillende vormen van open access
Open access kent verschillende vormen. Idealiter worden artikelen gepubliceerd in tijdschriften die onmiddellijke open access toestaan, vaak met een licentie die anderen toestaat het werk te hergebruiken. Maar deze route kan kostbaar zijn, aangezien veel tijdschriften publicatiekosten in rekening brengen. Wanneer dat niet mogelijk is, helpt de bibliotheek onderzoekers hun werk toegankelijk te maken via het universiteitsarchief. "Wanneer we een kopie beschikbaar stellen in ons archief, is dat gratis", zegt Maria. "Het kost ons tijd, maar dat is alles. Het is geen perfecte open access, maar het is veel beter dan achter een betaalmuur zitten. Op basis hiervan hebben we bij EUR artikelen die tussen 2015 en 2020 zijn gepubliceerd en voorheen gesloten waren, met terugwerkende kracht open access gemaakt."
De sterke stijging tussen 2023 en 2024 is grotendeels te danken aan de nauwere samenwerking tussen Erasmus Universiteit Rotterdam en Erasmus MC. Het Erasmus MC produceert een groot deel van de onderzoeksoutput van de EUR, dus het afstemmen van workflows heeft een grote invloed op het totale open access-percentage. In 2024 heeft het medisch centrum hetzelfde open access-beleid geïmplementeerd als de rest van de universiteit, waardoor publicaties systematischer kunnen worden gedeeld. Door expertise en workflows te combineren, zijn in relatief korte tijd duizenden artikelen voor het publiek toegankelijk gemaakt.
Adrian Cohen (hoofd van de medische bibliotheek en hoofd van onderzoeksbeleid en advies): "We zijn enorm trots dat ons internationaal toonaangevende onderzoek nu openbaar toegankelijk is voor de wetenschappelijke gemeenschap en het publiek. Door onze kennis te delen, ontsluiten we het potentieel om levens te verbeteren, de wereldwijde gezondheid te versterken en toekomstige ontdekkingen te inspireren. Open access stelt onderzoekers, studenten en praktijkbeoefenaars overal in staat om voort te bouwen op ons werk. Onze volgende uitdaging, en kans, is om een publicatie-ecosysteem te helpen vormgeven dat niet alleen open is, maar ook betaalbaar, duurzaam en echt rechtvaardig."
Ondanks het hoge percentage, is het onwaarschijnlijk dat onze universiteit 100 procent open access zal halen. Volgens Maria zijn er altijd een handvol publicaties die niet openbaar kunnen worden gemaakt. "Soms krijgen we gewoon geen kopie van het artikel", zegt ze. "En in andere gevallen kiezen onderzoekers ervoor om zich terug te trekken. Dat is hun goed recht. We hebben het dan over misschien 30 artikelen op een totaal van meer dan 6000. Ik denk dat we daar wel mee kunnen leven."
Betrokkenheid bij de samenleving
Voor de universiteit gaat open access niet alleen om cijfers. Het hangt nauw samen met het vertrouwen van het publiek en de maatschappelijke impact. "We willen betrokkenheid bij de samenleving", zegt Maria. "Burgers moeten kunnen zien wat we doen. Als je barrières opwerpt voor kennis, loop je het risico het vertrouwen te verliezen." Ze wijst ook op patiënten en andere niet-academische lezers die steeds vaker directe toegang willen tot onderzoek dat op hen van invloed is.
Diamond Open Access
In de toekomst zal de focus verschuiven van groei naar duurzaamheid. Omdat de budgetten onder druk staan, zal de bibliotheek samen met de faculteiten werken aan op maat gemaakte publicatiestrategieën die een evenwicht bieden tussen zichtbaarheid, kosten en academische waarden. Een veelbelovende route is de zogenaamde diamond open access, waarbij noch lezers, noch auteurs betalen. "Het is de meest rechtvaardige vorm", zegt Maria, "maar het is nog niet voor iedereen haalbaar, omdat dergelijke diamond-tijdschriften in sommige disciplines niet bestaan."
De mijlpaal is hoe dan ook iets om trots op te zijn, beaamt ook Jantine Schuit, rector magnificus Erasmus Universiteit Rotterdam: "99,6 procent open access versterkt de maatschappelijke waarde van ons onderzoek. Onze volgende stap is om die openheid duurzaam te houden door slimme keuzes te maken in hoe we publiceren, eerlijke open access-routes te ondersteunen en academische waarden centraal te blijven stellen."
Toch is de richting duidelijk. Met een open access-percentage van 99,6 procent heeft Erasmus Universiteit Rotterdam aangetoond dat bijna volledige openheid mogelijk is en dat het toegankelijk maken van kennis een gedeelde verantwoordelijkheid is van de hele instelling.
- Gerelateerde content
- Gerelateerde links
- Discover more about Open Access at EUR
