Bewoners, beleidsmakers en wetenschappers bouwen samen aan een veiliger Rotterdam: kan AI helpen als brug tussen bewoner en beleid?

“Handhaving is geen universele pleister voor een veilige stad” 

In het publieke en politieke debat over openbare veiligheid ligt de nadruk vaak op handhaving en repressieve maatregelen, denk hierbij aan veel blauw op straat, slimme camerasystemen, predictive policing  en zero-tolerance beleid. “Dat is echt niet alleen in Rotterdam zo, ook nationaal. Die boodschap is verleidelijk omdat die zo ontzettend eenvoudig is. Een directe, ogenschijnlijk makkelijke oplossing voor talloze veiligheidsproblemen: een soort universele pleister die overal kan worden opgeplakt”, vertelt Storbeck.  

Maar wat als handhaving en repressie niet de (enige) weg vormen naar een veiligere samenleving? Storbeck vertelt: “Hiertegenover staat een meer integrale benadering van veiligheid, waarin wordt gekeken naar de onderliggende oorzaken van problemen in plaats van symptoombestrijding. Vanuit dit perspectief, wat in de criminologie positieve veiligheid wordt genoemd, gaat veiligheid niet alleen over het verminderen van criminaliteit of overlast, maar over zorg, welzijn, inclusie, verbondenheid, sociale cohesie en het samen met belanghebbenden creëren van omstandigheden waarin problemen überhaupt minder ontstaan.” 

Hoe creëer je de juiste omstandigheden voor een veilige wijk?  

Door te investeren in sociale verbinding, een sterke gemeenschap en kansen voor bewoners. Deze benadering richt zich dus niet alleen op het wegnemen van problemen, maar ook op het versterken van de factoren die bijdragen aan een veerkrachtige wijk. “Tijdens een seminar voor beleidsmedewerkers van de Directie Veiligheid in december 2025 zagen we veel enthousiasme en interesse in de benadering van positieve veiligheid. Niet alleen kijken naar wat er fout gaat, maar ook investeren in wat goed kan groeien. Meer watergeven en niet alleen maar snoeien”, aldus Storbeck.

Positieve veiligheid. Een mooie benadering maar hoe achterhalen we echt welke factoren bijdragen aan een veilige en veerkrachtige wijk?  

Dit gebeurt al jaren door burgerparticipatie, denk hierbij bijvoorbeeld aan inspraakavonden en brieven. Deze manieren zijn echter niet voor iedereen even toegankelijk. Storbeck vertelt: “Ons onderzoek laat zien dat je voor effectieve inspraak in besluiten over je leefomgeving ook een bepaalde vorm van geletterdheid nodig hebt die aansluit bij de taal, communicatiestijl en werkwijze van beleidsmakers. Burgers die deze taal of geletterdheid niet beheersen, kunnen daardoor moeite hebben om hun ideeën overtuigend over te brengen, ook wanneer deze inhoudelijk waardevol zijn.”  

AI als brug tussen burger en beleid 

In dat licht zagen de onderzoekers AI als interessant middel om de drempel voor participatie te verlagen en de kloof tussen burger en beleid te overbruggen. Want zo vertelt Storbeck “Hoewel je niet zo snel in een brief naar de gemeente schrijft ‘Ik wil een wei met paarden omdat dat mij een goed gevoel geeft.’ Kan een AI visualisatie dat beeld juist heel mooi vangen en zo kan AI burgers helpen om ideeën op een andere manier over te brengen, zonder dat zij de beleidsmatige taal of communicatieve vaardigheden van professionals hoeven te beheersen. Deze vorm van expressie bleek voor deelnemers minder kwetsbaar dan het persoonlijk verdedigen van een idee tijdens een inspraakavond of in een formele brief.”  

De stadsmoestuin als ontmoetingsplaats  

Deze manier van visualisatie bleek in praktijk juist ruimte te geven voor nieuwe ideeën. Voor concrete voorbeeld en wensen uit de wereld van de bewoners uit de wijk Lombardijen en ook voor hun kritische en praktische overwegingen voor veiligheid in de wijk. “Hoewel beleidsmakers logischerwijs vaak op een meer abstract niveau nadenken over de ontwikkeling van een wijk, belichtte de visualisaties ook opvallende overeenkomsten. Een voorbeeld daarvan was de wijkmoestuin. Voor bewoners gaat die plek niet alleen over groenten verbouwen, maar ook over eigenaarschap, trots, zelfredzaamheid en gemeenschap. Het paste ook bij de identiteit van de wijk, zo onderschreef de gemeente. Zij zagen zo’n tuin als een ontmoetingsplek, die zorgt dat mensen elkaar meer spreken en naar elkaar omkijken. Zo ontstaat er sociale controle, maar vooral ook een gemeenschap waarin mensen naar elkaar omzien en dus meer sociale cohesie”, aldus Storbeck. 

Vergroening van Rotterdam moet niet alleen groen maar ook sociaal zijn 

Het onderzoek laat een patroon zien: afval tast het veiligheidsgevoel aan, groen versterkt het. Storbeck vertelt: “In Lombardijen, ervaren bewoners dat hun wijk minder aandacht krijgt dan het centrum als het gaat om hoe schoon de wijk wordt gehouden. Hun oproep is helder: een eerlijker schoonmaakbeleid, waarbij niet alleen toeristische hotspots en welvarende buurten profiteren, maar ook de volkswijken.” 

Daarbij werkt een schone straat aanstekelijk. Mensen houden een nette omgeving eerder schoon dan een vervuilde. Naast intensievere gemeentelijke inzet is daarom ook aandacht voor bewonersbetrokkenheid essentieel, zo stelt Storbeck. “Wie merkt dat zijn wijk gewaardeerd en zichtbaar onderhouden wordt, voelt zich sneller verantwoordelijk. Samen afval prikken met de buren is daar een direct voorbeeld van.” 

Op het gebied van vergroening gebeurt er al veel. Rotterdam investeert in grote stadsprojecten zoals het Hofbogenpark, Rijnhavenpark en Hofplein. Storbeck benadrukt: “Het is daarbij wel belangrijk dat vergroening niet alleen wordt ingezet als middel om vastgoedwaarde te verhogen maar iets wat overal in de stad terugkomt. Een prettige en schone leefomgeving in de stad wordt steeds belangrijker. Maar vergroening moet vooral ontmoetingsplekken opleveren: moestuinen en stadsboerderijen waar mensen leren over groente, ecologie en met hun handen kunnen werken. Zulke plekken zijn niet alleen groen, maar vooral sociaal.” 

Leveren boven beloven 

AI kan volgens de onderzoekers vooral een brug vormen tussen bewoners en beleidsmakers omdat het de machtsverhoudingen egaliseert. “Als bewoners en beleidsmakers samen met een AI-tool werken, ontstaat er iets speels en creatiefs. Je bent samen aan het visualiseren, filosoferen en discussiëren. Er is ruimte voor humor en experimenteren.”  

De sleutel zit echter uiteindelijk in wat er daarna gebeurt. “Je hoort vaak dat er allerlei inspraaktrajecten zijn geweest, maar bewoners alsnog denken: ‘We kunnen wel weer allemaal ideeën bedenken en visualiseren, maar uiteindelijk belandt het toch weer in een bureaulade.” Daarom stelt Storbeck dat het vooral belangrijk is om niet te veel te beloven, maar juist meer te leveren: eerst concrete dingen realiseren en daarna verder kijken naar grotere visies. “Het hoeft ook niet altijd duur of groots te zijn. Het hoeft geen enorme luchtbrug te zijn om meer verbinding te creëren tussen geïsoleerde wijken. Soms begint het gewoon met planten beter verzorgen, straten schoonhouden en een moestuin faciliteren en de bewoners daar écht zeggenschap over geven.” 

Wat betekent dit voor Rotterdam? 

De onderzoekers pleiten voor een verschuiving in het stadsbeheer. Afval moet worden gezien als een uitnodiging tot zorg in plaats van een handhavingskwestie. Storbeck sluit af met een duidelijk advies voor Rotterdam: “Richt je op het schoonhouden van de stad. Het kan eigenlijk niet zo zijn dat Nederland, als één van de rijkste landen ter wereld, het probleem van vieze stedelijke omgevingen niet kan oplossen. Voor veel problemen vinden we innovatieve oplossingen, maar dit blijft vaak achter. Het is slecht voor mens én dier, dus maak de stad schoon. Als die basis op orde is, begint het balletje te rollen en ontstaat er vanzelf meer ruimte voor natuur en veiligheid.”