‘Mensen geven oneerlijk gedrag niet graag toe’

Volgens Van der Zee wordt er op grote schaal gesjoemeld tijdens sollicitaties. Ze verwijst naar Amerikaans onderzoek onder studenten, waaruit blijkt dat 85 procent relevante informatie wegliet en 88 procent zelfs informatie verzon om beter voor de dag te komen. Ook een vergelijking van acht wetenschappelijke studies laat zien dat tussen de 17 en 92 procent van de kandidaten zich “veel beter voordoet dan gerechtvaardigd was”.

‘En zulke cijfers liggen waarschijnlijk hoger, want mensen geven oneerlijk gedrag niet graag toe’, benadrukt Van der Zee. In een ander onderzoek, met nepsollicitatiegesprekken onder bijna afgestudeerden, bleken kandidaten gemiddeld twee leugentjes per gesprek te vertellen.

Sollicitanten liegen op verschillende manieren, ziet zij. ‘Bijvoorbeeld door te zeggen dat je vloeiend een taal spreekt, terwijl je net twee bier kunt bestellen.’ Ook worden conflicten gebagatelliseerd of opleidingen verzonnen. Vaak gaat het om imagomanagement: ‘Om je net iets beter, net iets slimmer voor te doen dan je bent, in de hoop dat je wordt aangenomen.’ Dat werkgevers dit niet altijd controleren, vindt Van der Zee opvallend. ‘Werkgevers kunnen gewoon om diploma’s vragen en om cijferlijsten. Bij sollicitaties aan de universiteit is dat gebruikelijk.’ Volgens haar is het risico groot dat mensen in leugens willen geloven ‘als ze iets willen of wanneer het ze goed uitkomt’. Een beetje oppoetsen hoort er misschien bij, maar echte leugens kunnen volgens Van der Zee het vertrouwen ernstig schaden en in sommige sectoren zelfs gevaarlijk uitpakken.