Jongeren spreken zich uit over polarisatie: ‘Politici moeten het goede voorbeeld geven

Het onderzoek is uitgevoerd door YoungXperts, een initiatief van het Erasmus SYNC Lab aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, in samenwerking met Albeda, Hot Politics Lab, Lieve Mark, Project Media Minds, STAD en TIME OUT. Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het onderzoeksprogramma Healthy Start, een van de vijf programma’s binnen de Convergence Alliance tussen Erasmus MC, TU Delft en Erasmus Universiteit Rotterdam.

Polarisatie betekent dat de afstand tussen groepen in de samenleving steeds groter wordt. De middenpositie verdwijnt en tegenstellingen worden sterker. Dit zie je niet alleen in verschillen van mening (bijvoorbeeld over klimaat of migratie), maar ook in negatievere gevoelens tegenover andere groepen en een sterkere verbondenheid met de eigen groep.

Polarisatie leeft onder jongeren

Uit het onderzoek blijkt dat polarisatie jongeren bezighoudt – vooral de manier waarop we omgaan met meningsverschillen.

Belangrijkste conclusies:

• 1 op de 2 jongeren maakt zich zorgen over polarisatie. Niet zozeer over verschillen van mening, maar over hoe mensen met die verschillen omgaan.
• 4 op de 5 jongeren ervaart dat mensen steeds negatiever denken over mensen met een andere mening.
• 4 op de 5 jongeren ziet steeds meer harde en extreme meningen op social media. Deze content versterkt hun gevoel dat de samenleving polariseert.

Tegelijkertijd laten de resultaten een genuanceerd beeld zien: jongeren zijn niet méér gepolariseerd dan volwassenen. Vaak bestaan er meer dan twee ‘tegenpolen’ en zijn er ook veel jongeren met neutrale of gematigde standpunten.

Jongeren die zich zorgen maken over polarisatie voelen zich minder gehoord en maken zich meer zorgen over de toekomst, maar zij zijn óók vaker politiek betrokken.

Jongeren willen verbinding – en voorbeeldgedrag

Volgens de jongeren zelf ligt een belangrijk deel van de oplossing bij hoe volwassenen en politici het voorbeeld geven. Een van hen verwoordt het scherp: “Politici moeten hun attitude fixen.”

Judith licht toe: “Jongeren vinden dat politici het goede voorbeeld moeten geven, bijvoorbeeld door elkaar uit te laten praten in de Tweede Kamer.”

Jongeren geven aan dat zij meestal hun best doen om anderen te begrijpen en raakvlakken te zoeken. Tegelijkertijd vinden ze het ingewikkeld om hun mening te delen, uit angst om iemand te kwetsen of een relatie te schaden. Zij vragen daarom om meer aandacht op school voor het omgaan met meningsverschillen en diversiteit in opvattingen.

De oplossingen die jongeren aandragen zijn concreet:

1. Geef het goede voorbeeld in de Tweede Kamer – discussieer op de inhoud en toon respect.
2. Pas socialmediaplatforms aan, bijvoorbeeld door algoritmes te herzien.
3. Ga als ouders en docenten in gesprek met jongeren over wat zij online tegenkomen.
4. Geef meer onderwijs over politiek en diversiteit, bijvoorbeeld via debatten en actuele moties.
5. Neem persoonlijke verantwoordelijkheid – spreek elkaar aan op haatzaaien.

Relevantie en urgentie

De maatschappelijke zorgen over polarisatie zijn groot. Recente campagnes benadrukken het belang van verbinding. Tegelijkertijd is er een nieuw politiek speelveld met nieuwe bewindspersonen en recent geïnstalleerde gemeenteraadsleden. Zij kunnen de adviezen van de jongeren ter harte nemen en bijdragen aan verbinding in Nederland. 

Judith benadrukt: “Jongeren bevinden zich in een fase waarin zij ontdekken wie ze zijn en hoe zij zich tot anderen verhouden. Hun perspectief op polarisatie is daarom cruciaal.”

Met dit rapport roepen de YoungXperts politici, beleidsmakers, ouders en docenten op om samen te werken aan een samenleving waarin verschillen van mening leiden tot dialoog in plaats van verwijdering.

Ontdek het volledige perspectief van jongeren

Het volledige rapport “Jongerenperspectief op polarisatie” en een overzichtelijke one-pager met de belangrijkste bevindingen zijn beschikbaar voor geïnteresseerden.